vrijdag 8 februari 2013

BOOM VAN HET JAAR 2013: KONINGSLINDE!


Heggenmussen

Oranje boven!

De Cultuurgroep voor park-, bos- en laanbomen heeft de verkiezing van de boom van het jaar overgenomen van de organisatie Plant Publicity Holland, die per 31 december 2012 is gestopt als promotor in de Nederlandse boomkwekerijsector. En ze zijn eruit! Boom van het jaar 2013 is geworden: de Koningslinde, Tilia europaea ‘Pallida’! Al eerder, in 2000, werd de Koningslinde uitverkoren, maar de op handen zijnde troonswisseling kon wel eens de doorslag gegeven hebben.

De Koningslinde is zeer verbonden met ons koningshuis. Traditiegetrouw worden er lindes geplant bij kroningen, maar ook bij andere feestelijke gelegenheden in het huis van Oranje.
In 1898 werd Wilhelmina gekroond tot koningin en de linde die bij die gelegenheid in het dorp Vijfhuizen, gemeente Haarlemmermeer werd aangeplant, is de oudste linde in deze gemeente. Maar er komt versterking: alle zesentwintig dorpen en kernen hier krijgen een Tilia ‘Pallida’ om de inhuldiging van Koning Willem Alexander te vieren. In Hoofddorp, dat ook deel uitmaakt van Haarlemmermeer, staat sinds 2003 de Amaliaboom, uiteraard een Koningslinde.
Uit 1909, het geboortejaar van onze vorige koningin, dateert de ‘Julianalinde’. Ook bij de geboorte van onze huidige koningin in 1938 werd de boom volop aangeplant: ‘Beatrixlinde’.
In het Brabantse Alphen stond op de speelplaats van een lagere school een Wilhelminaboom. Ter gelegenheid van het huwelijk van Juliana en Bernhard werden er in 1937 twee lindes bijgeplant: de Juliana- en de Bernhardboom. Maar de school werd gesloopt, de speelplaats verlegd en de bomen Juliana en Bernhard verdwenen in de houtversnipperaar. Kennelijk is men daar toch van geschrokken, want sindsdien is de Wilhelminaboom beschermd.

Al bij de Kelten en de Germanen was de linde bijzonder: een heilige boom, bewoond door de godin Freya. De geest van de linde zou huizen, bronnen en kerken beschermen. Met een lindetak verlichtte men tandpijn bij kinderen. Onder deze boom, symbool voor liefde en trouw, werden ook huwelijken gesloten. Daarbij werden de duimen van het bruidspaar tegen de schors van de boom geduwd. Of het hielp? De lindeboom verwijst ook naar voorbije liefde.

In Sambeek staat een indrukwekkende linde, waarvan men denkt dat het de oudste is in ons land. Omdat de boom van binnen hol is, kunnen de jaarringen niet meer geteld worden. Sommigen schatten zijn leeftijd op wel duizend jaar, maar deskundigen houden het op vier- tot vijfhonderd jaar. Met zijn omvang van bijna acht meter is het in ieder geval wel de dikste linde van Nederland. Óók heel oud is een linde in Bergen, die geplant werd in 1643. We hebben een lange geschiedenis met de lindeboom.

De Tilia europaea is ontstaan uit een kruising van twee inheemse lindesoorten, de grootbladige Zomerlinde (Tilia platyphyllos) en de kleinbladige Winterlinde (Tilia cordata). Hollandse boomkwekers hebben deze kruising vanaf de zeventiende eeuw gekweekt en één van de hybriden was de Koningslinde.

Wie de inhuldiging van koning Willem-Alexander ook wil vieren met de aanplant van een Koningslinde, moet eerst nog even verder lezen. Want er zijn mitsen en maren!




Uiteindelijk bereikt de boom een hoogte van twintig tot vijfendertig meter. Zijn stam is recht,  statig, met schuin opgaande takken. De Koningslinde heeft een krachtige groeiwijze. Hij draagt dan ook een vorstelijke kroon: breed piramidaal. Solitair komt hij goed uit. Een beetje als bij een echte majesteit. Schors en takken zijn na verloop van tijd mooi grijs gegroefd met twijgen die aanvankelijk geelbruin zijn, maar al gauw verkleuren naar opvallend bruinrood, net als de bladknoppen. De bladeren zijn hartvormig, niet helemaal symmetrisch en lichtgroen van kleur. De onderkant is geelgroen. In juni-juli bloeit de boom met tuilen geelwitte geurende bloemen. Ze bevatten veel honing en er komen dan ook veel bijtjes op af. Daarnaast vliegen honingbijen op harsachtige stoffen in de linde, die ze gebruiken als grondstof voor propolis. De propolis heeft een desinfecterende werking en de honingbijen dichten er spleten en kieren mee af. Ook krijgen alle broedcellen een vliesdun laagje propolis. Elke imker een linde!
De vruchtjes van de linde hangen in kleine trosjes bij elkaar. Alle grondsoorten zijn geschikt en de boom is ook goed windbestendig. Snoeien is niet direct nodig, maar de boom verdraagt het wel: zie de leilindes.
In het voorjaar loopt de ‘Pallida’ eerder uit dan de soort, Tilia europaea. Maar hij verliest zijn blad ook eerder. Dat begint al direct na de langste dag. Op een mooie herfstkleur hoef je dus niet te rekenen.

Waar je wél rekening mee moet houden is de aantrekkelijkheid van de boom voor luizen. In de zomer gaan de bladeren glanzen: van de honingdauw die luizen afscheiden. Honingdauw is een voedingsbodem voor schimmels als roetdauw. Dat druipt van de bladeren op alles wat eronder staat: de auto, de tuinmeubels, planten. Alles onder de zwarte vlekken.

Gelukkig is er een oplossing bedacht door een slimme boomkweker: de Tilia henryana var. subglabra, veredeld op de Koningslinde en, heel belangrijk, ‘niet-druipend’! Met vooruitziende blik zijn er voldoende van deze schone lindes opgekweekt. Nieuwe koning, nieuwe boom! Alle gemeenten in Nederland kunnen een druipvrije lindeboom bestellen, mét of zonder sierhek.
Misschien moet Haarlemmermeer zich nog eens bedenken ...

Februari 2013



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen