Op dit blog verzamel ik mijn tuinartikelen voor het tijdschrift 'BLAD' dat zes maal per jaar verschijnt in de provincie Groningen. Foto’s aanklikken voor een vergroting.
In míjn tuin...
…
ondervind ik dagelijks aan den lijve hoe fijn het is om daar bezig te zijn en
dan ook nog resultaat te zien. Maar wat je ook aan den lijve ondervindt, is het
toenemend aantal levensjaren, waar de lichamelijke conditie niet altijd in
meegaat. In het vroege voorjaar ben ik dus maar eens begonnen met het
letterlijk vergroenen van dit aan mij toevertrouwde stukje aarde. Voor
vereenvoudiging en minder werk, maar natuurlijk ook voor de verandering; weer
eens iets nieuws.
Samengevat
kwam ik zo uit bij bodembedekkers, bij voorkeur groenblijvend. Dan ligt gras
misschien voor de hand. Daar kun je hele voetbalvelden mee beplanten:
ijzersterk, goed beloopbaar en te maaien met een zitmaaier - wat wil een mens
nog meer. Maar nee, dit mens wil helemaal niet ‘zitmaaien’ en ook graag nog wat
variatie in de beplanting - en dat is wonderwel gelukt.
Een nog kleine verzameling planten heeft inmiddels zijn opwachting gemaakt. Het aantal tinten groen is daarmee weliswaar bescheiden, maar in ieder geval voorlopig genoeg. Deze groenblijvers zijn stuk voor stuk ook vorstbestendig. De laatste winter was er weliswaar een van de zachte soort, maar dat kan verkeren.
 |
| Sedum spurium |
 |
| Pachysandra terminalis |
Zorg voor een onkruidvrije ondergrond en
blijf wieden: tot alle bodembedekkers elkaar gevonden hebben.
Én zorg voor een fijne stoel - éven
zitten, pfff… in je vergroende tuin …
Heggenmussen
Toch elk jaar weer iets om naar uit te kijken: de tuin in de zomer! Op zijn mooist - of op háár mooist? Uitgangspunt voor dit soort vraagstukken is het Latijn en dan gaat het hier om ‘hortus’ en dat is mannelijk. En wie houdt zich bezig met aanleg en onderhoud van deze hortus? Inderdaad: de hortulanus, verantwoordelijk voor het beheer van een botanische tuin. Maar toch kent het Latijn ook het woord hortulana, ofwel: tuinierster. Had ik dit niet opgezocht, ik had het niet geweten, heb er nog nooit iemand over gehoord.
Maar of je
nu een hortulanus of een hortulana bent, de zomer is voor álle tuinliefhebbers
toch wel het mooiste seizoen van het jaar. Alles komt nu echt in bloei en we
kunnen er volop buiten van genieten. Een voorrecht, in ons dichtbevolkte land,
waarvan we ons niet altijd bewust zijn. Talloos veel mensen moeten het zonder
een tuin doen, terwijl er helaas ook nog steeds talloos veel tuinen betegeld
worden.
Heel lang
geleden belde ik met ‘het gemeentehuis’: over een ‘verplichting voor een
bepaald percentage groen bij alle huizen’. De reactie was eigenlijk
voorspelbaar: gaat u die tuintjes dan onderhouden? Plan van de baan. Zou het
verschil maken als alle huizen zonder tuin standaard opgeleverd konden worden met
een gemetselde plantenbak? Elke halve m² is tenslotte meegenomen.
Feit is wel
dat het klimaat niet persé afhankelijk is van met zorg aangelegde tuinen. Een
braakliggend terrein, begroeid met ‘onkruid’ voldoet uitstekend en heeft zelfs
een belangrijke functie als leverancier van voedsel voor insecten en andere dieren,
die op hun beurt ook een belangrijke schakel zijn in de natuur en onze tuinen.
Opmerkelijk:
vingerhoedskruid, taxus en de peulen van goudenregen, erkende tuinplanten, zijn
giftig - en daar hebben we dan weer géén probleem mee.
Snijd 30 gram vers zevenblad, Aegopodium podagraria, fijn en kook dit 10 minuten in 6 deciliter water. Dan zeven en naar smaak honing toevoegen. Drink smakelijk!
 |
Paardenbloemen |
Mochten er in de afgelopen natte winter planten verloren gegaan zijn, dan geeft dat nu ruimte voor de aanschaf van nieuwe planten. En misschien zelfs een nieuwe bestemming voor de vrijgekomen ruimte. Ik zal geen reclame maken voor de leverancier, maar in het afgelopen voorjaar heb ik binnen op mijn vensterbank een arsenaal aan (eetbare) plantjes verzameld en opgekweekt, die inmiddels rijp en wel de stap naar buiten hebben gezet. Mijn moestuintje, in de winter wel eens aangezien voor kattenbak, had ik afgedekt, zodat ik mijn kwekelingen van diverse groenten in schone aarde kon uitplanten en daar plukken wij nu de ‘vruchten’ van voor een gezonde maaltijd, buiten in de warme zomerzon!
TUINKALENDER
 |
| ... maar spaar de zaaddoosjes! |
In míjn tuin...
... ben ik al heel wat beestjes tegengekomen. En die waren allemaal welkom, om uiteenlopende redenen. Ik hou van het vogelvolk, in alle variaties. Van het piepkleine winterkoninkje tot de vijf keer zo grote zwarte kraai. Net als mensen hebben ze allemaal hun eigen charme, nut en/of onhebbelijkheden. Des zomers pikken ze de druiven voor je neus weg, snoepen de blauwe bessen uit je struik nog vóór ze goed en wel rijp zijn en nu pulken ze in de bloeiaren van de hazelnoot. Maar straks doen ze zich weer te goed aan slakken, dus kunnen we een en ander tegen elkaar wegstrepen. Soms passeert een poes, maar daar is het vogelvolk op bedacht - ze maken zich op tijd uit de vogelpootjes.
Nu
diende zich echter een andere passant aan, waar ik van opkeek: een ratje kwam
langs in mijn achtertuin! Een klein doch goed geproportioneerd bruin ratje! Die
zoeken we even op!
 |
| Rat zonder hoogtevrees: via de klimop (klimop) het platte dak op! |
De officiële naam van het knaagdier luidt Rattus norvegicus, welke naam overigens niets zegt over zijn land van herkomst. De bruine rat komt verspreid over de hele wereld voor. Maar wat is er zo erg aan dit beestje? Hij zal ons niet de pest bezorgen, want die werd overgebracht door vlooien die zich op de zwarte rat genesteld hadden. Een rat is natuurlijk wel een knaagdier. En in mijn tuin is genoeg te knagen. Een rondgangetje buiten leverde echter niets op. Niks te zien aan knaagsporen en niks te ruiken, terwijl een rat per dag wel veertig keutels kan achterlaten.
 |
| ... bad voor het pluimage ... |
Ook het ter zake kundige pluimage dat hier dagelijks gebruik maakt van ‘bad en breakfast’ heeft zich niet laten afschrikken en pikt en baddert er als altijd vrolijk op los. Het zag er dus naar uit dat Rattus mijn tuin niet geschikt bevonden heeft voor een langdurig verblijf en zo leek het probleem er een geworden dat zichzelf heeft opgelost.
Maar
nu! Al schrijvend, aan de tafel bij het raam, zie ik plotseling vanuit mijn
ooghoek iets trippeligs aankomen: verdraaid! onze huisrat! Het tempo zit er
goed in, dus trek ik een sprintje naar mijn camera, maar helaas, het ratje wil
niet ‘op beeld reageren’ en verdwijnt ergens onder langs het raam. Weer heeft
hij geen spoor nagelaten, dus zit er niets anders op dan opnieuw te wachten op
zijn volgende optreden, voor een fotoshoot.
 |
| Mus kijkt verbaasd toe ... |
Noot: mijn man heeft een zogenaamde 'rattenval' besteld waarin de rat levend gevangen wordt om heel ver buiten de bebouwde kom losgelaten te worden. Het werkt geweldig: 'onze' rat kwam niet meer opdagen!
28-02
Heggenmussen
April doet wat hij wil en in mei leggen alle vogeltjes een ei: uiteindelijk wordt het toch voorjaar! Helemaal vanzelf en dat gaan we vieren! Ieder in eigen tuin, waar je geen afstand hoeft te houden: zonder mondkapje gewoon met je neus in de tulpen! Dat ze niet geuren doet er in deze omstandigheden niet toe; koeien springen ook raar in het wilde weg als ze weer de wei in mogen. Het bezit van een tuin is nu meer dan ooit van belang voor ons ‘welbevinden’.
Want
planten hebben geen boodschap aan coronaproblemen: in de tuin is alles ‘bij het
oude gebleven’ en als we érgens behoefte aan hebben, is het dat wel. Gewoon
doen wat we altijd gedaan hebben: onkruid wieden, gras maaien, mesten en
lentegeuren opsnuiven. En genieten van de hernieuwde kennismaking met al die
bolgewassen die nu bloeien, de vaste planten die weer opkomen en dat eerste
kopje koffie buiten op het terras. De lente komt als een bevrijding na maanden
binnen zitten. Natuurlijk, een stevige wandeling was ook in de afgelopen winter
goed mogelijk, maar dat voelt toch anders dan zo naar buiten lopen, een
ontluikende tuin in, met allerlei klusjes in de frisse buitenlucht. Bovendien
is inmiddels ook de zomertijd weer ingegaan, met dagelijks een extra uur licht.
Vooral fijn voor ons, voor de planten maakt het niet zoveel uit: die houden
zich als altijd aan de ‘zontijd’. Bloempjes open als de zon opkomt, bloempjes
dicht als de zon weer ondergaat - hoe simpel wil je het hebben.
 |
| Tulipa pulchella, in het vroege voorjaar |
De
afgelopen winter is mild geweest voor onze planten: geen noemenswaardige
vorstschade. Struiken die in mijn tuin een hopeloze indruk maakten, bleken bij
de ‘nagelinspectie’ (even een stukje bast krabben) frisgroen. Mooi, want ook in
de tuin zijn de oudgedienden je dierbaar.
Maar
‘geen vorstschade’ wil niet zeggen dat er nu helemaal niet gesnoeid hoeft te
worden. Heel nuttig is het ‘nalopen’ van struikgewassen: dode takken moeten
verwijderd worden. Bij twijfel dus even met een nagel langs het buitenste velletje
gaan; is het daaronder niet groen maar bruin, dan moet de tak verwijderd
worden. Deponeer hem, in kleine stukjes geknipt, in het compostvat, zodat op
een goede dag ook deze tak, in een andere hoedanigheid, weer kan terugkeren in
de tuin.
 |
| Wel zo gemakkelijk als de vogelvoorkeur uitgaat naar een degelijk vogelhok ... |
 |
| Garrulus glandarius - Vlaamse Gaai |
Maar nu naar buiten, waar de meeste vogels fluiten!
TUINKALENDER
► April doet wat hij wil - of wij maar willen volgen!
► Laat regentonnen weer vollopen met regenwater - de vorst heeft het land
verlaten.
► Het is een goed moment om de tuin te bemesten; groei en bloei vragen veel van
de bodem.
► Ga ook rond met compost, uit de winkel of uit eigen bak. Bij uitstek geschikt
voor verbetering van onze kleiige grond.
 |
| Nu nog in de zon, straks in de schaduw van de klimplanten boven dit terrasje |
► Schrob de buiten overwinterde tuinmeubels - voor de noodzakelijke pauzes.
Waarin je rustig kunt overwegen of die ene plant écht het veld moet ruimen.
► Breng bezoeken aan tuincentra en kwekers liefst met een verlang- dan wel boodschappenlijstje.
► Maak de komende seizoenen foto’s van je tuin in de verschillende stadia. Een geheugensteuntje
bij de aanschaf van nieuwe planten.
► Schaf ook een vogelboek aan en maak zo kennis met de gevleugelde bezoekers van
je tuin.
► Stop op tijd met spitten, hakken, graven, aanbinden, watergeven, maaien en wat dies meer zij, want morgen is er weer een dag!
In míjn tuin...
...zijn het afgelopen zachte najaar, in afwachting van een winterse vorst, bij sommige struiken de bladeren langer dan voorheen aan hun takken blijven plakken en hangen: als doorgewinterde cafébezoekers. Het resultaat was een fraai kleurpalet in combinatie met het nog steeds frisse groen van bodembedekker Pachysandra terminalis, de twee meter hoge laurier, het zacht oranjegele blad van de hazelaar (Corylus avellana), het glanzend groen van een tapijtje ‘mansoren’ (Asarum), de alom tegenwoordige klimop en natuurlijk de laurier en, niet te vergeten, taxus en buxus. Maar ook de verschillende texturen en afmetingen van het divers gebladerte spelen een rol bij onze tuinbeleving in herfst en winter.
|
| Pachysandra terminalis - omdat het zonder toch wat kaal is ... |
 |
| Winter - januari 2019 - het kán nog sneeuwen! |
Nu, zo heel veel jaren later, is er meer dan ooit sprake van ‘change’, verandering, zéker op het gebied van het klimaat met een stijging van de gemiddelde temperatuur, en het is al lang niet meer de vraag of we daar blij mee moeten zijn. De gemiddelde temperatuur is gedurende mijn leven, sinds 1952, gestegen met 1,7℃. Dat lijkt niet veel, maar in de afgelopen decennia is de stijging wel in een versnelling geraakt. Vandaar nu die struiken met ‘hangers’ en ‘plakkers’ in najaar en winter.
Gelukkig zijn het nog steeds de uitzonderingen die de regel bevestigen. Zo is in het afgelopen jaar al van meerdere kanten een strenge winter aangekondigd. Mogelijk zelfs de koudste in de afgelopen honderd jaar! Dan kunnen de schaatsen uit het vet en sjaal, wanten en muts uit de kast! Het roept herinneringen op aan de extreme sneeuwval in de winter van 1978/1979, al weer meer dan veertig jaar geleden, toen we ons met grote scheppen en schuivers een weg moesten banen naar de straat en gelaarsd door de sneeuw ploegden. Dat zijn we sindsdien niet meer gewend - en onze tuinen ook niet.
Onthouden alvast voor de komende herfst: het afgevallen blad verspreiden over de borders of in zakken ‘bij de hand houden’. Want afvoeren kan altijd nog, ook in het voorjaar!
Januari 2021
Heggenmussen
De winterse feestdagen zijn voorbij en weer ligt er een heel nieuw jaar voor ons, vol goede voornemens, maar ook verwachtingen en natuurlijk de gebruikelijke dosis hoop. Geen twee jaren verlopen hetzelfde, dus kunnen we in 2021 weer van alles verwachten - of niet. En ondanks corona zal toch veel blijven als vanouds, zoals bijvoorbeeld tuinieren. Dat is prettig, want we houden graag vast aan onze gewoonten. En er is geen betere plek om dat te ervaren dan in de tuin, waar ook nu de seizoenen passeren als altijd. En ook als altijd: niet helemaal precies voorspelbaar. Het moet niet te gemakkelijk, of zelfs saai, worden.
 |
| Voor overwinterende insecten is er altijd wat te doen: alle sneeuwklokjes worden geïnspecteerd op nectar |
Behalve het vegen van nog wat verdwaalde herfstbladeren of toch nog wat sneeuw is er buiten in principe niet veel te doen. Het vogelbad schrobben en van fris water voorzien, pindaslingers ophangen en vetbollen om het vogelvolk tevreden en loyaal te houden: komen ze ons na de winter weer te hulp bij de jacht op slakken. Of zelfs al ín de winter. Want in de op internet volop aanwezige weersvoorspellingen wordt zelfs al gesproken over ‘typisch Nederlands winterweer: met wind en regen’! Typisch atypisch! Misschien een paar koude dagen ertussendoor met nog wat natte sneeuw, maar dat is het dan ook wel. Liefhebbers van schaatsen op natuurijs zullen hun heil ergens over de grens moeten zoeken - en dan nóg; de hele wereld warmt op.
Er
zullen ongetwijfeld redenen zijn om je zorgen te maken, maar ‘elk nadeel heb se
voordeel’, zoals Johan Cruijff al wist, dus laten we proberen het van de
optimistische kant te bekijken.
 |
| Groninger Kroon! |
Hoewel het misschien wat voorbarig klinkt, kun je eind januari al beginnen met het binnen voorzaaien van eenjarigen en vaste planten. En ook groenten voor het ‘groenteperk’ of verstrooid tussen vaste planten en bolgewassen, want je herkent ze daar direct en op afstand! Als je nu kruisbessen plant, kun je al ergens in mei kruisbessenjam maken - of ze ter plekke consumeren. Plant ook een frambozenstruik, desnoods in een uitgestoken plek in het gazon, want er gaat niets boven fruit uit eigen tuin: dat kun je zo in het langslopen consumeren. Zelf heb ik al jarenlang ‘fruit in eigen tuin’ en ik weet dus uit ervaring hoe je kunt genieten van eetbare waar tussen de tuinplanten.
 |
| ... en dat weet deze merel ook |
Ben je een echte liefhebber, ga dan nu al naar buiten, al was het alleen maar om nog eens goed te kijken naar nieuwe mogelijkheden voor de beplanting. Bij zacht weer in februari kun je zelfs de schop in de grond zetten om planten naar een betere plek te verhuizen. En nieuw aangeschafte planten mogen meteen de grond in zodat ze, als de lente echt begint, tegelijk met de bestaande beplanting in de startblokken staan. In verband met aangekondigde wind is het nuttig om steunpalen nog eens te controleren en zo nodig opnieuw vast te zetten.
In februari mag er op ijsvrije dagen ook al gesnoeid worden; met name appel- en perenbomen komen in aanmerking. Bij leibomen is dat heel overzichtelijk, maar bij bolbomen is de snoei gericht op ‘licht in de kroon’. Het snoeihout kun je gebruiken voor de aanleg van een ‘takkenril’, horizontaal tussen dunne stammetjes, waarmee je insecten, en aansluitend vogels, een groot plezier doet. Uiteindelijk zullen de takken composteren en hoe dan ook ‘opgaan’ in de grond. Ondertussen vraagt de aangekondigde regen om een of meerdere regentonnen; dat scheelt een hoop geloop naar de kraan en líters schoon drinkwater natuurlijk.
Genoeg te doen dus, maar een mens wil ook wel eens even rustig zitten, met een boek bijvoorbeeld. Dat hoeft niet persé de driedelige Atrium Tuinencyclopedie te zijn; in de literatuur is een groot segment ingeruimd voor tuin- en plantenverhalen. Kan/mag ook over ander leven in de tuin zijn, zoals ‘De merel’, over hun eigen ‘wetten en regels’, geschreven door Hay Wijnhoven. Wanneer je dat gelezen hebt, ben je nog steeds geen merelkenner, zoals deze schrijver, maar je kijkt wel met andere ogen naar deze tuinvogels. Als het waait en regent en je niet naar buiten kunt…
 |
| Kievitsbloem Fritillaria meleagris |
 |
In míjn tuin...
 |
| Paars aangelopen boerenkool: weer eens wat anders op je bord |
 |
| Blauwe druiven, voor het grijpen! |
Heggenmussen
Met het invallen van de herfst en de naderende winter trekken wij, tuinbezitters, ons terug in onze verwarmde huizen - liefst met een kast vol tuinboeken. Want hoe moet je anders, als tuinliefhebber, de winter doorkomen?
Natuurlijk hebben we ons ‘buiten’ goed verzorgd en, waar mogelijk, vorstbestendig achtergelaten. Met voldoende groenblijvers is ons uitzicht ook nu nog steeds aantrekkelijk. Maar wij zijn hier niet de enige liefhebbers en gebruikers: tuinen worden permanent bewoond. Het meest zichtbaar zijn de vogels; graag geziene gastjes, die we dan ook overladen met vogelvoer, vers drinkwater en badjes, om de winter zo goed mogelijk door te komen. Bovendien staan slakken bovenaan op hun menu en zijn de vogels daarmee belangrijke bondgenoten in onze strijd tegen deze belagers van ons groen. Want slakken: die zien we liever gaan dan komen. Hun aaibaarheidsfactor is absoluut nul, met die glibberige, slijmerige lijfjes. En ze doen weliswaar geen vlieg kwaad - maar onze planten des te meer.
 |
| Vijf huisjesslakken op stam |
 |
| Slakken slaan hun slag in de sla! |
TUINKALENDER
► Nieuwe aanwinsten kunnen nog geplant worden, zolang het niet vriest.
► Maar overweeg ook eens een boom of struik waar je vruchten van kunt plukken!
► Blauwe bessen rijpen gefaseerd: daar heb je wekenlang lang (pluk)plezier van.
► Of leid een druif boven je terras: voor een mediterrane ervaring in de zomer.
► Plant voor fleur in het vroege voorjaar nog wat bollen; kan ook in een
(vorstbestendige) pot.
► Verzamel de bladeren die op het terras en het gazon terechtgekomen zijn.
► Bewaar ze buiten in een ‘bak’ van gaas, waar ze kunnen composteren.
► Maar waar ze ook bereikbaar zijn om bij aangekondigde vorst kwetsbare planten
mee te beschermen.
► Leeg dan ook de regenton en zet
gieters ondersteboven.
► Voorzie het achtergebleven vogelvolk van geschikt voer en een drink- en badgelegenheid
► Leg daar bij vorst een stuk kippengaas overheen, zodat ze er niet in bevriezen.
► Tot slot: goede kerstdagen en een rustige jaarwisseling: naar 2021!
