ONTLUIKING

In míjn tuin...

… komt het groen nu echt in beweging! Ik haast mij naar buiten om de ramen te lappen, zodat het ontluiken ook van binnenuit goed te volgen is. Want de buitentemperatuur is nu, in april, nog niet helemaal je dát. Maar ook na tientallen jaren is het elke lente weer een verrassing om van zo dichtbij je tuin te zien ontluiken.

En pas nú vraag ik me af waar dat woord ‘ontluiken’ vandaan komt. Vreemd genoeg heb ik nog nooit een verband gelegd tussen ‘ontluiken’ en ‘luiken’. Maar zoals je luiken kunt openen kan ook een bloem zich openen: ontluiken! 

En pas nú vraag ik me af waar dat woord ‘ontluiken’ vandaan komt. Vreemd genoeg heb ik nog nooit een verband gelegd tussen ‘ontluiken’ en ‘luiken’. Maar zoals je luiken kunt openen kan ook een bloem zich openen: ontluiken! 

Het is een boeiend proces. Jaar in jaar uit voltrekt het zich waar je bij staat, tot ineens doordringt hoe bijzonder dit eigenlijk is. Maanden achtereen was daar buiten niets te beleven, afgezien van druk vogelverkeer, maar nu komt de beplanting in beweging!

Waar ik in de winter genoegen moest nemen met sneeuwklokjes en hier en daar een (weliswaar prachtig bloeiende!) helleborus (kerstroos/nieskruid), bloeien nu ook krokussen, kievitsbloemen (fritillaria meleagris), madeliefjes, dovenetels (lamium) en longkruid (pulmonaria). 

Pulmonaria, longkruid: onder schattige  blauwe en rose 
bloemetjes zien we de naamgevers van deze
plant: de talloze witte vlekjes

Pulmonaria is goed toe te passen als bodembedekker, met zijn bescheiden hoogte. Het wit gevlekte groene blad (dat kennelijk een overeenkomst vertoont met onze longen) biedt een levendige afwisseling tussen de andere bladplanten en al vanaf eind maart verschijnen de kleine blauwe bloempjes. Daarmee is het longkruid als eerste ‘over de streep’.

Een echte blikvanger is de pioen, met zo tegen eind april zijn grote en royaal gevulde bloemen, waarmee deze plant soms ook wordt aangeduid als ‘pioenroos’. Ik zal er binnenkort een raster boven zetten, om die prachtige maar topzware bloemen overeind te houden. Ze bloeien niet de hele zomer; na twee maanden houden ze het wel voor gezien. Maar dan heb je er ook twee maanden volop van genoten!

Ondertussen weet ook onze hazelaar de aandacht te trekken. Al een paar maanden bungelen zijn lange gele katjes zachtjes in de wind. Je kunt je eigenlijk niet goed voorstellen dat die uiteindelijk echte hazelnoten zullen voortbrengen, met harde houtachtige schillen. Maar voorlopig kan ik het proces van deze ‘omturning’ nog goed volgen. Pas in mei gaan ze schuil achter hun groen gebladerte. Eind augustus, wanneer ze uit de struik vallen, begint hun ‘oogstseizoen’. Nog even geduld dus. En ook bij een overvloedige oogst is het verstandig om ze niet meteen te kraken, maar ze eerst nog even een paar weken te laten drogen. Daarmee verleng je de houdbaarheid wel tot een jaar! Ofwel: de volgende oogst!

VOORJAARSGOLF

Heggenmussen

Het voorjaar is in volle gang - in meerdere opzichten. Geen vorstschade in ons buitengebeuren; we kunnen zó de draad weer oppakken. Hoewel vorstschade natuurlijk wel altijd een goed excuus was om nieuwe planten aan te schaffen; je móest wel. Maar nu dus niet. Experts noemen het verschijnsel ‘winterhittegolf’, een nieuwe toevoeging aan onze woordenschat. Betekent dat ook iets voor de ons bekende ‘zomerhittegolf’?

Lijkt me niet onlogisch. De verwachting voor de zomertemperatuur is dit jaar ‘zeer warm’. Gemiddeld. We mogen dus hete dagen verwachten. Maar: ‘de soep wordt nooit zo heet gegeten als ie opgediend wordt’. Dat klopt. Als we maar hard genoeg blazen. En daarmee gaan we het in de natuur niet redden.

Sedum spectabile

Wat we wél kunnen doen is onze tuinen goed verzorgen, dat is uiteindelijk óók ‘natuur’. Liefst ’s avonds begieten, als de zon ver over zijn hoogtepunt heen is, liefst met regenwater, lekker makkelijk uit je regenton, en onderscheid maken tussen grote en kleine drinkers. Wie dat zijn? Dat zie je vanzelf. De planten met een watertekort zullen opvallen door hun slappe bladeren. Maak er desnoods een lijstje van.

Ook kunnen we overwegen om planten een andere plek te geven: in de schaduw van een boom. Misschien zelfs nóg een boom planten?

En kijk eens kritisch naar het vasteplantenbestand: daar kunnen flinke slurpers bij zijn. Maar er is ook een fors segment dat met minder genoegen neemt en zelfs tegen droogte kan. Waaronder Nepeta (kattenkruid), Verbena bonariensis (ijzerhard), Lavendel, Echinacea (zonnehoed), Sedum spurium en zelfs de ezelsoren: Stachys byzantina. 

Geen plant zo aaibaar als de 'ezelsoor', Stachys byzantina

Hazelaar

En potplanten? Ja, die hebben we ook: om je terras mee op te fleuren. Een plantje op de tuintafel, in hangers aan de muur; alles bij elkaar een aardig assortiment ‘slurpers’. Met hun korte worteltjes moeten ze vaker ‘begoten’ worden. In grote potten is eens per week voldoende. En liefst ’s avonds. Voor de zekerheid even controleren:  nattevingerwerk. Klinkt slordig, maar is effectief.

De grasmat

Bezitters van een gazon dan wel grasmat (ja, daarin zit een wezenlijk verschil) moeten in het seizoen niet alleen wekelijks maaien, maar ook voorkomen dat het gras uitdroogt. In de winter speelt de groei zich ondergronds af, maar zodra het zomer wordt en het gras dor, moet er gesproeid worden. Op onze Groningse klei hoeft overigens minder gesproeid te worden dan op zandgrond waar het water al snel zijn (uit)weg vindt tussen de zandkorreltjes. Overigens maakt de omringende beplanting ook nog iets uit. Staat er een grote boom in je tuin (of dicht in de buurt) dan zal die veel water aan de grond onttrekken. De grootste drinkebroers zijn de beuk en de berk, maar ook een hazelaar neemt veel vocht op. Daarnaast blijft er natuurlijk veel regenwater achter op hun gebladerte. En niet te vergeten: op een gazon, met talloos veel sprietjes! 

Bodembedekkers 

Wie liever niet aan grasmaaien doet kan een keuze maken uit een groot aanbod van lage groenblijvende en bodembedekkende vaste planten. Eenmaal geplant heb je er eigenlijk geen omkijken meer naar. Er hoeft niets geknipt of gemaaid te worden; alle jaargetijden laten ze gelaten over zich heen komen. Maar saai is het ook niet; elke bodembedekker heeft zijn eigen ‘charme’. De vorm van het blad, de groeiwijze, eventuele bloemen, het ‘zelfvoorzienend vermogen’: allemaal pluspunten. En dan heb ik de onkruiden die hiertussen het onderspit delven nog niet eens genoemd.

Pachysandra terminalis

Neem bijvoorbeeld Pachysandra terminalis, ‘omdat het zonder toch wat kaal is’, met ondergrondse uitlopers: een geweldige groenblijver die ook nog bloeit, in het vroege voorjaar. En ook genoegen neemt met een plek in de schaduw. Net als de maagdenpalm, Vinca minor. De naam ‘palm’ is flink overdreven voor een kruipend halfstruikje, maar dat wordt goedgemaakt met de toevoeging ‘minor’.

Dit is een groenblijvende bodembedekker waar je eigenlijk geen omkijken naar hebt. Tot in het voorjaar de blauwe bloemetjes verschijnen: dan kijk je graag nog eens om! De bloei houdt aan tot juli - we hebben er lang plezier van.

Tot de voorjaarsgolf wegebt… in de zomer. 

TUINKALENDER APRIL-MEI

TUINKALENDER

 

► Een goed begin is het halve werk: loop een rondje door je tuin en noteer  ‘verbeterpunten’.

► Begin met het opruimen van oud blad en andere ‘plantrestanten’, voor een goed overzicht.

En heet ze 'welcome'!

► Voer ze af naar de compostbak of    

-hoop, zodat ze ooit, in een andere gedaante weliswaar, weer terug kunnen naar de tuin.

► Borstel de vogelhokjes schoon, tenzij daar al aan een nest gewerkt wordt.

► Schrob ook het vogelbad en ververs daarna dagelijks het bad- en drinkwater.

► Wat doen we met slakken, vogelvoer bij uitstek? Tot er jong gebroed in de nesten piept: afvoeren. Daarna overlaten aan de vogelvoedselketen.

► Heb je een lijstje gemaakt van verbeteringen dan kun je daar nú mee aan de slag.

Ook vroeg in het seizoen is het fijn om even 'uit te puffen' 
in de tuin in de zon op een fijn bankje

► Sleep de tuinmeubels weer naar buiten, al was het alleen maar voor de koffiepauze.

► Maak een lijstje van planten waarmee je lege plekken wilt opvullen. Houd rekening met hun bloeitijd: niet allemaal tegelijk!

► Houd ook een deel van je tuin vrij voor het planten van groenten en fruit - verser kun je het niet krijgen!

En in Groningen ga je dan voor Groninger Kronen,
lekker!

► Een dennenboom is leuk voor de kerstdagen, een appelboom voor appelmoes.

► Doe inspiratie op bij de afleveringen van Gardeners’ World, vrijdagavond, BBC 2.

► Maar geniet na een natte winter vooral van een fleurig voorjaar!

NIEUWE ARTIKELEN

 

 Nieuwe artikelen verschijnen in april, als
  we  het  voorjaar  vieren en weer  buiten 
   kunnen  genieten van  het  tuingebeuren,
  in  meerdere  opzichten. We  zijn er  wél
  aan toe, na een vooral natte winter. Er is
   geen  sprake van vorstschade,  maar elk 
  voordeel heeft  zijn nadeel: het uitkiezen 
   van  nieuwe planten vinden we ook leuk! 
In ieder geval: voor nu alvast vóórpret 
gewenst bij elk 'rondje door je tuin'. 
 

VOORJAAR IN ZICHT

In míjn tuin... 

… heeft de afgelopen winter geen vorstschade aangericht. Moet ik dat erg vinden? Ja, want de oorzaak is de (ongewenste) opwarming van de aarde, en nee, want alle planten hebben stand gehouden. Ik heb er dus een dubbel gevoel bij: blij voor hun overwintering, maar het is een niet mis te verstaan signaal van de opwarming van onze aarde.

Kunnen we verschil maken in onze tuin? Ja, dat kan, weliswaar op heel kleine schaal, maar  onder het motto: alle beetjes helpen. Want hoe meer groen is nog steeds: hoe beter. En je hebt er niet persé groene vingers voor nodig; uiteindelijk gaat het om eigen smaak en beleving.

Ooit hadden wij behalve planten, bomen en struiken ook gras, dat helaas niet in aanmerking kwam voor de naam ‘gazon’. Met het opgroeien van de kinderen en mijn toenemende belangstelling voor tuinieren is al dat gras, nu al decennia geleden, vervangen door vaste, en vaak ook groenblijvende, beplanting. We zijn er blij mee: fraai zonder gemaai!

Zo’n tuin valt in de categorie ‘onderhoudsarm’ - een aanbeveling waard. Maar natuurlijk niet ‘onderhoudsvrij’. Er moet er nog wel eens gesnoeid worden en in de herfst vegen we de gevallen bladeren op een hoop.

Vogelvolk over de vloer

Waar ik in de winter wel meer aandacht aan besteed is het vogelvolkje. In de al vroeg donkere dagen hebben ze minder gelegenheid om op jacht te gaan naar voedsel. Er zijn vrijwel geen insecten meer en de wormenpopulatie heeft zich diep in de grond teruggetrokken. Dan zijn wij aan de beurt, met vetbollen, strooivoer, een slinger pinda’s en nog wat broodkorstjes. En fris water natuurlijk: er wordt dagelijks gebadderd door de flierefluitertjes. Mussen, pimpel- en koolmezen, merels, soms een ekster en zelfs sijsjes doen er zich tegoed aan.

Maar nu het voorjaar in beeld komt worden de vogels weer meer ‘zelfvoorzienend’. Ook nadert hun broedtijd; er moeten nesten gebouwd worden en daarvoor is ‘nestmateriaal’ nodig.

Ik begin dus nog niet aan een grote schoonmaak in de tuin en laat alles wat in aanmerking komt voor vogelnesten liggen. Dat kunnen kleine takjes zijn, maar ook gevallen bladeren. En mos natuurlijk: de ‘finishing touch’.

Nestkasten moeten we op tijd controleren op ‘inhoud’: is het oude nest nog intact? Zijn er niet uitgebroede eitjes achtergebleven? Die moet je weghalen.

... in afwachting van dorstige bezoekers

‘Drinkschalen’ krijgen een schrobbeurt en vervolgens vers water. Maar regenwater is ook goed. De vogels komen er niet alleen om te drinken maar ook om te badderen. Dagelijks het water verversen dus.

En genieten van het nieuwe voorjaar!

LENTE IN ZICHT!

Heggenmussen

Het is nog vroeg in het jaar, maar de doorgewinterde tuinier heeft daar geen boodschap aan onder het motto: in mijn groen is altijd wat te doen. Ooit gebruikten we deze tijd van het jaar voor het verzamelen van het blad dat in de afgelopen herfst tussen de tuinplanten was neergedwarreld. Gewoontegetrouw hebben we dat ook nu laten liggen: een goede beschermlaag in een ijselijke winter. Maar onze gebruikelijke ‘ijstijd’ lijkt een gepasseerd station. We hoeven niet meer te treuren om doodgevroren planten - hoewel dat natuurlijk ook mogelijkheden bood voor nieuwe aanplant. Een bezoek aan een tuincentrum is altijd leuk! 

Hoe lang bloeit de Amelanchier?

In het voorjaar, vanaf maart of april, verschijnen de prachtige, witte bloemen. De  bloei duurt dan wel tot in mei. Daarna komen de kleine zoete vruchtjes. Deze  krenten kun je lekker zelf eten, maar ook de vogels zijn er gek op. In de herfst  kleurt het groene blad prachtig vurig rood en oranje. Het krentenboompje wordt  zo’n 4 tot 6 meter hoog en 4 meter breed. Per jaar groeit het boompje ongeveer 30  cm. 

Amelanchier, krentenboom, al vroeg in bloei

Bomen en struiken koop je ‘op de groei’ en dat vraagt speciale aandacht. Hoe hoog wordt de nieuwe aanplant? Zitten we daarmee straks in de schaduw - of toch nog in de zon? En hoe oppervlakkig wortelt een boom? Kan dat op den duur een struikelpunt worden? Gelukkig zijn er in de tuincentra ook mensen die er verstand van hebben en die je graag informeren over de toekomstige afmetingen van je keuze. En vergeet ‘internet’ niet: daar kun je je thuis, met uitzicht op de beoogde plantplek, oriënteren op de mogelijkheden. Want een geplante boom of struik ruilen is geen optie. En verplaatsen is óók een heel gedoe, sprak de ervaringsdeskundige.

Viburnum bodnantense dawn

Bij de aankoop van tuinplanten zijn we vooral gefocust op voorjaar en zomer: de seizoenen waarin we naar buiten gaan. Maar het is toch aan te bevelen om ook planten te kiezen die in andere jaargetijden bloeien. Viburnum bodnantense dawn is al meerdere decennia van november tot januari dé winterbloeier in mijn tuin, met roze bloemetjes die met gemak het begin van de lente halen. En al die tijd maar geuren! Aanbevolen! Voor een prettige verlenging komt Viburnum bodnantense ‘Çharles Lamont’ in aanmerking: die bloeit in januari en februari. Bij elkaar dus zo’n drie maanden genieten van ‘Viburnumgeuren en -kleuren’!

En een Viburnum tinus, groenblijvende Sneeuwbal, (hù?) hoort eigenlijk in elke tuin: die bloeit roze-wit, van oktober tot april! Daarbij behoudt hij in de winter ook nog zijn blad; je kunt er dus zelfs een (brede) dichte haag mee planten. Bovendien is deze Viburnum na de bloei beladen met donkerblauwe bessen, die dan weer door de vogels gewaardeerd worden. Wil je een muur opvrolijken dan is Clematis Armandii een goede keus: altijd groen en in bloei van februari tot april - wel met een voorkeur voor een beschut plekje, uit de koude (noordoosten) wind. Roomwitte bloemen van februari tot april.

Dat zijn allemaal goede berichten. Maar de clematis is ook een beetje ‘diva-achtig’: er hangt een verlanglijstje aan. In verband met verwelkingsziekte wordt aangeraden het plantgat 15 cm. dieper uit te graven dan de hoogte van de kluit. Graaf ook rondom een flink gat uit, zodat de kluit kan worden voorzien van rulle aarde, gemengd met veel organisch, goed verteerd materiaal. Bijvoorbeeld uit je compostbak. Eenmaal geplant verdient het aanbeveling de voet van de clematis rondom te vrijwaren van direct zonlicht: doe dus nog maar eens een greep in de compostvoorraad. Of zet een dakpan tegen de voet van de plant. Of plant groenblijvertjes als Asarum, mansoren, of Sedum: de nieuwe aanwinst zal er wél bij varen.

Asarum, mansoor

Heb je nog ruimte voor een boom, kies dan de winterkers: Prunus subhirtella autumnalis. Deze prunus bloeit niet alleen in de herfst, zoals de naam al doet vermoeden, maar heeft ook een ‘nabloei’ in april, zij het bescheiden.

Of plant een toverhazelaar, Hamamelis, een winterbloeier die zijn naam waar maakt. De bloemen kunnen geel zijn of oranje/rood. Hamamelis bloeit vanaf januari op het kale hout en sommige varianten verspreiden dan een fijne geur, wel enkele meters ver! Qua omvang past deze struik ook in een kleinere tuin. En graag in de zon, maar halfschaduw is ook goed. Zo’n tovenaar: die willen we allemaal wel in de buurt hebben.

‘Kon het altijd zomer zijn’ luidt een lied, maar geef mij maar (Ede Staal) ‘veurjoar in de kop’!

TUINKALENDER FEBRUARI/MAART

TUINKALENDER

Een welkom voor een nieuwe bewoner...

► Laat bij het opruimen van de tuin nestmateriaal voor de vogels liggen.

► Want binnenkort gaan ze nestelen; borstel de nestkasten maar even schoon.

► Én het tuinmeubilair: dan zit je zelf ook prettiger.                            

► Ga onkruid te lijf: uittrekken met de hand of een handharkje.

► Maak een lijst van begerenswaardige planten en noteer hun toekomstige plek.

► Verzamel op een droge dag de gevallen bladeren. Afvoeren in de groene container of ‘opslaan’, ergens in je tuin waar ze kunnen composteren.

Bieslook: inzetbaar bij elke maaltijd,
jaar in jaar uit!

► Clematis die na juli bloeit (zoals Jackmanii) nu boven het onderste paar knoppen terugsnoeien.

► Spit en bemest je groentetuin(tje). 

► Noteer de groenten die je er wilt planten.

► In maart worden de rozen gesnoeid - met handschoenen aan.

► Zaadjes van vorig jaar kun je uitproberen op vochtig keukenpapier; als ze kiemen: planten!

► Controleer steunpalen - een boom in blad vangt veel wind.

► Maar vooral: geniet van weer een heel nieuw tuinseizoen!

februari 2023

NIEUWE ARTIKELEN

 

 Nieuwe artikelen verschijnen in februari 
2023. Dan  kijken we uit naar weer een
nieuw  voorjaar; voorjaarsbloeiers laten
zich voorzichtig zien, nog in knop, want
het kan nog steeds vriezen, hagelen en
 zelfs sneeuwen. Maar  lang zal dat niet 
meer duren; we kunnen al denken over
nieuwe  mogelijkheden in  de tuin. Is er
ruimte voor nog een fruitboom of -struik
of  willen we de  tuin helemaal opnieuw
inrichten? Alles is mogelijk - en 'niets' is
 ook  fijn: tevreden  zijn met je tuin en er 
in alle rust van genieten!

BEURTJAAR OF MASTJAAR?

In míjn tuin...                  

…dwarrelt het niet meer voor mijn ogen. De prachtige herfstkleuren in het gebladerte zijn langzaam overgegaan in dor bruin, waarna het dorre blad bij bosjes uit de bomen is gevallen. We hebben het op een hoop geveegd en verdeeld tussen de overwinteraars in de tuin en het compostvat. Opgeruimd staat netjes. In de praktijk (ik heb het even opgezocht) blijkt dit een ironische uitspraak te zijn in verband met lastig bezoek, maar dat hebben wij hier niet. Behalve dan dus die dorre bladeren. Veel struiken en bomen zijn kaal achtergebleven, overgeleverd aan de winter die wij nog steeds in verband brengen met sneeuw en ijs. Maar het zal erom spannen, of de sneeuwschuiver de komende maanden nog opgetrommeld moet worden.

Groninger Kronen!

Aan  de  kleinkinderen  kunnen  we  de  foto’s laten  zien uit  onze ijselijke jeugd, met  enorme sneeuwpoppen,  glijbanen  en  schaatspret.  Voorbij,  voorbij  o  en  voorgoed voorbij? (Uit het gedicht ‘Herinnering’ van J.C. Bloem, gebeiteld in zijn grafsteen.)

Onze aarde heeft in de loop van miljoenen jaren wel meer veranderingen in de klimaten meegemaakt, maar wij zijn (nog) niet zoveel gewend op dat gebied. En zo’n verandering in het klimaat voltrekt zich niet van de ene op de andere dag - dus nog als vanouds vegend en bezemend (en de ramen bezémend) heb ik mij maar weer van mijn beste kant laten zien. 

Er is trouwens nog best veel groen achtergebleven in de tuin en zo hier en daar liggen er nog wat appels die, beurs van het vallen, mijn keuken niet gehaald hebben. 

Groninger Kroon, nog in het rijpingsproces

De vogels zijn er blij mee, dat we eerlijk alles delen: zij de gebutste appels, wij de hele. Heel fijn ook om in deze feestmaand wat kant en klare appeltaarten in de diepvries te hebben. Want daar was nog ruimte genoeg, nu ik mijn moestuintje in de afgelopen zomer zo verwaarloosd heb. (Nog even noteren op mijn to-do-lijstje voor het nieuwe jaar.) 

Een beladen blauwe bessenstruik

De blauwe bessenstruik heeft goed gepresteerd, maar bij nader inzien, na de oogst, moest er toch het  nodige gesnoeid  worden. Dat  zal de opbrengst  volgend jaar niet ten goede komen, maar  de  struik  wèl  en dat is  ook belangrijk. Je  moet  oog  hebben  voor  je  planten.  Onze hazelaar, toch flink uit de kluiten gewassen (letterlijk!), kon ons de afgelopen zomer niet  meer leveren dan slechts een paar hazelnoten, die bij het kraken ook nog eens leeg bleken. Hopelijk betrof het een beurtjaar (met weinig noten) en beleven we volgend jaar een ‘mastjaar’ (met veel noten).

Let 2023 in!!

SNEEUWVLOKJES OF SNEEUWKLOKJES?

Heggenmussen

Benieuwd naar het verloop van deze winter zoek ik op internet naar een winterweervoorspelling en zoals altijd zijn de meningen verdeeld. In Amerika wordt voor Europa de misschien wel warmste winter ooit voorspeld. Dat heeft te maken met de temperatuur van het zeewater (warm) in ons (Europees) deel van de Atlantische Oceaan. Maar een ‘definitieve winterverwachting voor 2022’ is koud en droog met in de tweede helft mogelijk langdurig winterweer. De temperatuur lijkt op het gebruikelijke niveau te blijven, maar het kan soms ook kouder zijn. Tja, winter. En daar moeten we het dan maar mee doen; we laten ons verrassen.

Zo ook deze houtduif: met wat wintervoer in ons kleine boompje.

Ondertussen kan het geen kwaad om vorstgevoelige kuipplanten bij de achterdeur te stationeren, voor het geval dát. En is de sneeuwschuiver binnen handbereik? Wordt vorst aangekondigd, laat dan de houten regenton een eind leeglopen en keer gieters ondersteboven, want beter ten halve gekeerd dan ten hele bevroren. En dat is het dan wel zo’n beetje, wat werkzaamheden in de tuin betreft.

Naast de voorbereidingen voor de feestdagen in de laatste maand van het jaar is er tussendoor vast ook tijd om de gedachten eens over de tuin te laten gaan. Dat is óók een onderdeel van tuinieren. Gras hoeft niet meer gemaaid te worden, heggen en hagen houden een winterslaap, al het gebladerte dat daarvoor in aanmerking kwam is gevallen en opgeruimd/verzameld, watergeven en sproeien hoeft niet meer en nieuwe planten kun je nu beter op een verlanglijstje zetten dan in de tuin. Enthousiaste tuiniers zouden voor de winter eigenlijk een andere hobby moeten hebben; wat mijzelf betreft liefst iets ‘indoors’, hoewel een lange wandeling door een al dan niet winters landschap natuurlijk ook fijn buiten en leuk is.

... en dan bij thuiskomst nog even wat vogelvoer strooien.

Tuinprogramma’s op tv zijn opgeschort tot het voorjaar, maar wat te denken van tuinliteratuur? Er is een uitgebreid aanbod op dat gebied. Het leest niet als een roman of een gedichtenbundel, is zéker niet spannend, maar wel heel informatief en je hoeft deze literatuur ook niet in één keer uit te lezen. Mijn boekenkast puilt uit van de tuinboeken, waaronder die van Christopher Lloyd (Flower Garden) via Tuinieren voor de Geest (Sue Stuart-Smith) tot Duurzaam handboek voor de luie tuinier (Loethe Olthuis) en nog een ouwetje van Dr. P. Zonderwijk: De bonte berm (1979) over de rijke flora en fauna langs onze wegen. ‘De bermen langs onze wegen bloeien weer. Door een gewijzigd ‘groenbeleid’ veranderen de saaie groene grasbermen langs onze wegen steeds meer in kleurige, kruidenrijke natuurstroken.’ Dat inzicht is later weer verloren gegaan, maar tegenwoordig is er sprake van een ‘uitgekiend bermbeheer’, waarmee alle belanghebbenden zoals insecten, kleine dieren, vogels en vleermuizen, weer veilig hun leefgebieden kunnen bereiken. Het lijkt een verhaal van vallen en opstaan. En uiteindelijk voortschrijdend inzicht.

Jammer dat J.C. Bloem (1887-1966) dit niet heeft mogen meemaken. Zie zijn gedicht ‘De Dapperstraat’, waar hij overigens ‘domweg gelukkig’ was: ‘Natuur is voor tevredenen of legen. En dan: wat is natuur nog in dit land? Een stukje bos ter grootte van een krant, een heuvel met wat villaatjes ertegen.’ Kortom: je hoeft niet persé naar buiten om van natuur te genieten - maar het is toch aan te bevelen.

Merel trotseert de sneeuw -
zonder jas, muts of das -
dat doen wij niet na...

Je kunt zelfs nog nieuwe planten aanslepen die nu bloeien, zoals de kerstroos: Helleborus niger, of de sneeuwbal, Viburnum bodnantense, met trosjes roze bloempjes die ook nog geuren. Dat doen de gele bloemen van de winterjasmijn, Jasminum nudiflorum, ook, wel tot eind februari. Nog een geurende winterbloeier is het struikje Sarcococca hookeriana, met zwarte besjes. Je moet er wel een beetje geduld voor opbrengen: het heeft 10 jaar nodig om de uiteindelijke hoogte van 80 centimeter te bereiken. Dat geldt ook voor familielid Sarcococca ruscifolia, met rode besjes, zij het dat die uiteindelijk een hoogte van 1,5 meter bereikt. Sarcococca hookeriana humilis, met een bescheiden hoogte van 30 tot 50 centimeter, is getooid met zoete bloemetjes en in de winter donkerpaarse bessen aan rode takken. En om de verwarring compleet te maken is er ook nog Sarcococca confusa, 1 meter hoog, met rode, later zwarte, besjes.

Maar nu eerst: sneeuwklokjes planten! 

TUINKALENDER DECEMBER/JANUARI

 TUINKALENDER   

► De aarde warmt op, ook in de winter. Maar vorst kunnen we niet uitsluiten. Zet de potplanten bij de schuur/achterdeur, zodat ze bij vorst snel naar binnen kunnen.

► Een laagje compost beschermt vorstgevoelige planten in de tuin.

► Zet een zak zand klaar voor eventuele ‘gladheidsbestrijding’.

► Laat de regenton leeglopen; een houten ton stelt prijs op een laagje water ter voorkoming van uitdroging.

 Nadat  de houten  regenton begon te  lekken  is 
hij  vervangen door een collega  van plastic. Uit
het  zicht  en  om  de hoek, want  plastic  is 'not
done'. Maar dus wel 'long lasting' en daar is ook
wat voor te zeggen.

                                                         

► Tap de buitenkraan af.

► Voorzie het vogelvolkje van voer en vetbolletjes en graag vers drinkwater.

► Een fris bad wordt ook in de winter op prijs gesteld. Regelmatig het water verversen!

► Houd afdekmateriaal bij de hand voor de vorstgevoelige tuinplanten.

► Mocht het nog gaan sneeuwen, schudt de sneeuw dan van de dunne, breekbare, takken af.

► Bevroren vijver? Maak met warm water een wak: wordt door vijverbewoners op prijs gesteld.

► Grasduinen in tuinboeken is óók tuinieren. Noteer de goede ideeën!

► Tijd om de tuinfoto’s van dit jaar nog eens te bekijken: wat zou je willen veranderen, van welke planten zou je er meer willen hebben?

► Geniet van gezellige feestdagen en een mooi nieuw (tuin)jaar in 2023!

NIEUWE ARTIKELEN

 

 Nieuwe  artikelen  verschijnen in december 
2022. Een goed moment om terug te kijken
 op het  afgelopen jaar, maar zeker ook  om 
 vooruit te kijken, naar het nieuwe jaar 2023.
 Ruimte voor verbeteringen, nieuwe  ideeën 
en misschien ook wel nieuwe planten - ook
tuinplanten hebben niet het eeuwige leven.
En smaken veranderen! Jammer: op  BBC 
2 is mijn favoriete tuinprogramma, het alom
bekende Gardener's  World (vrijdagavond),
met  'winterreces'  gegaan. Wel begrijpelijk;
achter de  schermen  zal men  ongetwijfeld
aan de  slag  gaan met  ideeën  voor 2023! 

GESPUTTER IN DE HERFST

 In míjn tuin...  

… zijn de planten mét hun verzorgers de afgelopen zomer redelijk doorgekomen, ook zonder veel gesproei en gesputter. Alleen de potplanten werden voorzien van een scheut regenwater, tot ook de bodems van de twee regentonnen in zicht kwamen. Maar toen was het ergste leed wel weer geleden, voor zover er sprake is van ‘leed’ in zo’n zonovergoten zomer!

En nu is het herfst, met aangepaste temperaturen en volgens de kenners zo’n zes dagen regen deze oktobermaand en één tot twee weken regen in november. Ik kan dus nog heel wat dagen zonder paraplu naar buiten, want ook in míjn tuin is altijd wel wat te doen. Zo hier en daar zijn er gaten gevallen in het groen. Deels door de droogte, maar deels ook door veranderde inzichten mijnerzijds.

De verwachting is dat meer droge zomers zullen volgen. Dan is je tuin beter af met droogtebestendige planten. Die kunnen nu in de herfst nog steeds geplant worden en goed ‘aarden’ vóór het echt winter wordt. Maar zolang het niet vriest kun je zelfs in de wintermaanden nog aan de slag.

Sedum spectabile

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest.  Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.   Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter.  Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest.  Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.   Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter.  Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest. 

Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.  

Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter. 

Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest.  Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.   Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter.  Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest. 

Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.  

Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter. 

Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

Sommige  planten op  mijn lijstje  heb ik al, zoals  Sedum spectabile  en Verbena bona-riensis, maar  er is natuurlijk niets  tegen ‘meer van hetzelfde’. Integendeel. Het scheelt voor mij in mijn ‘keuzestress’ en het uiteindelijke resultaat in de tuin zal zeker meer vol- doening geven. Groenblijvers hebben  wel  mijn voorkeur, omdat ze er in de winter óók voor je zijn en  er  is niets zo  deprimerend  als  kou, natte  sneeuw  en  een  kale  tuin, vind  ik. Overigens kun  je deze diehards zelfs in de winter nog planten, zolang het niet vriest. 

Ik ga dus voor nóg meer Sedum spectabile, die goed combineert met Hypericum calycinum (hertshooi), halfwintergroen, wél zeer vorstbestendig maar dan weer geen liefhebber van natte voeten. En dan weer wèl van een zonnige standplaats, waar hij de hele zomer getooid is met kleine gele bloemen. Laat zich in het voorjaar lekker kort knippen - dat doe ik dan zelf ook, bij de kapper.  

Heel bescheiden is mijn kleine maagdenpalm, Vinca minor. Met een hoogte van slechts 15 centimeter begrijp je niet waar dit plantje de naam 'palm' aan verdiend heeft. Het is wel een sterke plant die zich ook goed vertakt als je hem snoeit. Voor de 'onbezonnen' gebiedjes in mijn tuin grijp ik naar Pachysandra terminalis, die ook wel 'schaduwkruid' genoemd wordt. Is een (groen) blijvertje in de winter. 

Maar nu eerst sputterend door de herfst! En desnoods met een paraplu de tuin in!

TUSSEN ZOMER EN WINTER

Heggenmussen 

Herfst, het is elk jaar weer even wennen. Maar herfstbuien zijn na de afgelopen uitzonderlijk warme en droge periode zeer welkom. De herfstbloeiers zullen er wél bij varen, net als struiken, bomen en ander 'tuin'gerief. Het gras heeft zeker geleden onder de droogte. En de vooruitzichten stemmen niet hoopvol: dit gaat vaker gebeuren.

Wie niet uit een nabijgelegen sloot kan tappen is dan aangewezen op het drinkwater uit de kraan. En dat is eigenlijk niet bedoeld om in de grond te laten verdwijnen. Regentonnen kunnen uitkomst bieden, maar in droge zomers is hun capaciteit niet voldoende om onze planten overeind te houden. Moeten we ons aanpassen: minder planten, meer tegels? Slecht plan! Meer vetplanten, cactussen misschien? Mwah. Grote slurpers als bomen vervangen door struikjes? Natuurlijk niet! Het bad- en douchewater afvoeren naar de tuin? Misschien iets om over na te denken. Probeer ondertussen zoveel mogelijk regenwater op te vangen. Koppel regentonnen aan de afvoer van de dakgoten. Als je er de ruimte voor hebt kun je ook twee regentonnen met elkaar verbinden. En wanneer de winter zijn intrede doet, en het tóch echt gaat vriezen, kun je ze altijd nog (gedeeltelijk) laten leeglopen. Dat gedeeltelijk is vooral belangrijk bij een ton van hout: die moet niet uitdrogen, want dat geeft lekkage.

Verscholen regenton   

Maar  nu  eerst  iets vrolijkers  ofwel  ‘something  completely different’  (1971, John Cleese in Monty Python’s Flying Circus). De herfst is altijd, net als de lente, een goed moment geweest om nieuwe  planten naar je tuin te halen. En natuurlijk ook om bollen te poten. Laten we daar vooral mee  doorgaan. Niet treuren om wat verloren ging, maar gebruik maken van de vrijge- komen ruimte met zicht op iets nieuws, completely different!

Want ook in deze tijd van het jaar zijn er nog genoeg planten te vinden die de tuin én de tuinier opvrolijken. Ook straks in het voorjaar. Bloembollen bijvoorbeeld. Vanaf half oktober tot eind november ‘poten’: zes weken ‘bollenvoorpret’.

Colchicum autumnale, herfsttijloos

Een aanrader vind ik de ‘herfsttijloos’, Colchicum autumnale, in het wild in ons land een zeldzaam bolgewas. De plant staat hier dan ook op de rode lijst. Maar in tuincentra is de herfsttijloos gewoon te koop. Overigens luidde de oorspronkelijke naam ‘tijdloos’: blad en vruchten wachten het voorjaar af en pas in de herfst komt deze plant in bloei.

Nog een bolgewas: de herfstcrocus, Crocus speciosus, lilablauw en niet moeilijk, maar heeft wel in het voorjaar nog blad dat andere ‘ontluikers’ in de weg kan zitten. Geef hem dus wat ruimte.

Cimicifuga purpurea, herfstaster

Dan de  herfstasters.  Die bloeien  nog  tot  in november en  zijn goed te  combineren  met de  zilverkaars, zoals Cimicifuga ramosa Atropurpurea, die met 150 tot 175 cm. een respectabele hoogte  bereikt  op een zonnige  of  half beschaduwde  plek  in goede,  vochthoudende grond. Bloeit in september en  ook  nog in oktober met witte, aarvormige en  licht geurende bloemen. Maar niet meteen in het eerste seizoen; even geduld. De Cimicifuga wil zich eerst ‘settelen’. 

Voorlopig gaat dus alle eer nog naar de herfstbloeiers. En die eer ontvangen ze niet alleen van ons. In de overgang van zomer naar winter, waarin steeds meer bloeiers het loodje leggen, worden de asters nog steeds druk bezocht door vlinders en bijen. Zelfs tot in november! Een reden temeer om de herfst met meer asters te begroeten! Zijn naam dankt de plant aan zijn uiterlijk. De bloemblaadjes zijn stervormig gerangschikt en het Oud-Griekse woord voor ster is ‘aster’. Oud-Grieks wordt vaker aangehaald bij de benaming van planten, maar kan je ook op het verkeerde spoor zetten. Het najaarsklokje, Leucojum autumnale, bloeit in de maanden augustus en september. Dan noemen wij het nog zomer.

Leycesteria formosa,

Ook in augustus, maar dan tot in oktober, bloeit de fazantenbes, Leycesteria formosa, alias ‘Grandma’s earrings’. De roodpaarse besjes, in bungelende trosjes, schijnen in trek te zijn bij vogels, maar pas deze zomer zagen wij een merel, één, met stoute schoenen aan die zich laafde aan een paar sappige fazantenbesjes. Tijd dus om zelf eens te proeven, want deze bessen smaken naar karamel of chocolade, heb ik gelezen. Lekker, hoor! En voor de vogels laat ik nog wat over. 

Dit hele verhaal kort samengevat: leve de herfst! 

TUINKALENDER OKTOBER/NOVEMBER

 

TUINKALENDER             

► Herfst! (Eindelijk?) volle regentonnen om onze herfstbloeiers van water te voorzien!

► Maar bij vroegtijdige vorstaankondigingen is het verstandig om ze (half) leeg te laten lopen.

► En de gieters leeg ondersteboven te zetten.

► Gaat het hard waaien, bind dan de klimplanten, zo nodig, nog even goed aan.

► Verzamel regelmatig de afgevallen bladeren: natuurlijk isolatiemateriaal in de wintertuin.

► Breng mest aan met een bui in het vooruitzicht, voor een goede start in de komende lente.

► Borstel de nestkasten schoon: de vogels zullen er in het koude jaargetijde graag gebruik van maken.

Dit vogelhokje wordt niet bewoond maar wel bezocht:
 het is een 'spinhokje' 

► Nestkasten worden op de lange duur ‘bouwvallig’. Vervang ze dan door nieuwe.

► Haal alvast vogelvoer in huis en strooi er wat van rond, zodat de flierefluitertjes straks weten waar ze terecht kunnen.

► In de herfst waait het: bind hoge (klim)planten aan en steun de langgesteelde herfstbloeiers.

► Begin alvast met het planten van voorjaarsbollen.

► Ook in mooie grote potten, waarmee je je terras met de tuinplanten verbindt.

► Mocht de temperatuur ’s nachts al onder nul zakken dan wordt het tijd om vorstgevoelige kuipplanten naar binnen te halen.

► En de wintertijd gaat dit jaar in op zondag 30 oktober; we draaien de wijzers van onze klokken een uur terug. Dag zomertijd, tot 26 maart volgend jaar!