Op dit blog verzamel ik mijn tuinartikelen voor het tijdschrift 'BLAD' dat zes maal per jaar verschijnt in de provincie Groningen. Foto’s aanklikken voor een vergroting.
In míjn tuin...
… heeft de herfst dit jaar precies op 1 september zijn intrede gedaan. Of ik daar al aan toe was werd mij niet gevraagd. Had de septembermaand niet een kans gegund moeten worden om ons nog een mooie nazomer te bezorgen, met af en toe een frisse regenbui? Veel eerder dan we gewend waren hebben de bomen na de afgelopen droge zomer al veel van hun blad laten vallen. De verkreukelde bladeren waren zelfs nog gedeeltelijk groen. Maar er zat niets anders op dan ze maar bij elkaar te vegen en op te ruimen. Zo verdwenen ze bij mij een beetje krakerig in de compostbak, nagegoten met een gietertje water uit de regenton, die deze zomer vooral halfvol is doorgekomen.
 |
| Duizendknoop Persicaria amplexicaulis |
Maar dat hoort ook eigenlijk zo: regen, wind en stortbuien zijn van de herfst en kunnen nu hun gang gaan. Wij trouwens ook, want we kunnen nog steeds nieuwe aanwinsten planten. ‘Vergroening van de omgeving’ is een mooi streven en in mijn tuin zie ik ook nog steeds vooral groen, met hier en daar wat opgewekt rood van doorbloeiers als Persicaria amplexicaulis, duizendknoop, met groot blad en nog tot in de late herfst bezocht door bijtjes. Eikenbladhortensia, Hydrangea quercifolia, doet zijn naam ook eer aan. Geleidelijk kleurt het blad langs de randen rood, terwijl de witte bloempluimen langzaam overgaan in roze. Insecten zijn er blij mee. En zolang het niet vriest hoef ik mijn regentonnen niet te legen en kunnen de herfstbloeiers rekenen op water met precies dezelfde temperatuur als die van de omgeving.
 |
| Eikenbladhortensia Hydrangea quercifolia |
Zelf vind ik in het voorjaar benamingen
met ‘herfst’ erin, zoals herfstaster en herfstanemoon, niet aantrekkelijk
klinken, maar de planten zelf zijn het wél. Met asters
in je tuin breng je ook kleur in de herfst: wit, rood, paars of roze, laag of
hoog: keus genoeg. Anemonen zijn er in roze of wit en dan is er ook nog
Echinacea purpurea, zonnehoed, dieproze met een oranjebruin hart.
 |
| Kerstroos Helleborus |
Ook goed vertegenwoordigd in mijn tuin is
de kerstroos: ‘Helleborus’. Fonetisch: helléborus. De Engelsen zeggen:
‘hèllebor’, maar ook: ‘what’s in a name?’ Fijne herfst!
Heggenmussen
En leve de afwisseling: na drie maanden zomer vind ik de herfst een welkome afwisseling. Zo wordt het buitenleven nooit saai. Er komt een eind aan het gepuzzel met de gieter: wie heeft het verzamelde regenwater vandaag het hardst nodig? Knip ik dor blad weg of laat ik het hangen, als een vlaggetje in nood: híer is water nodig! En wat is er straks, als het echt winter wordt, nog te beleven in ons buitengebeuren?
De
bomen worden weer kaal - dat is een vast gegeven. Waar we de afgevallen
bladeren laten is voor iedereen verschillend. Veel verdwijnt in de groene
container terwijl de herfstwind ook een deel voor zijn rekening neemt: die
blaast het zó voor je ‘weg’. En dat is toch jammer, van al dat gratis
isolatiemateriaal voor je planten. We hebben weliswaar al wat jaren geen vorst
van betekenis gezien, nou ja, op tv, dus dat telt eigenlijk niet, maar het zou
toch nog wel eens kunnen gaan vriezen de komende winter. Het kan geen kwaad om
het afgevallen blad te verzamelen, ergens in een hoek van je tuin, waar ook
winterslapende egels er gebruik van kunnen maken. Afvoeren kan ná de winter ook
nog wel. Mijn eigen tuin is inmiddels voorzien van een speciaal voor egels
ontworpen, eh, ‘egelhut’, tussen wat lage groenblijvers.
Maar behalve afgevallen bladeren zijn er nu natuurlijk ook nog de herfstbloeiers, voor een ‘grande finale’ van de afgelopen zomer. Asters in een breed scala aan soorten, afmetingen en kleuren zouden je doen vergeten dat de zomer écht voorbij is. En er bloeit nog meer nu.
 |
| Aster laevis calliope |
 |
| Liriope muscari, Leliegras |
Zoals Gaura lintheimeri ofwel ‘Prachtkaars’: bloeit op een plekje in de zon met bescheiden bloemen, wél op 1 meter lange stelen, tot de nachtvorst toeslaat. Maar dan heeft deze aantrekkelijke plant zich al lang uitgezaaid.
Behalve
de ‘Prachtkaars’ is er ook nog een ‘Zilverkaars’: Actaea cimicifuga simplex
‘White Pearl’. Bloeit aan het eind van de zomer met grote witte bloemen, op
lange stelen: 140 tot 160 cm hoog. Dus bijna op ooghoogte te bewonderen.
Ook
nu planten, als je deze plant nog niet hebt: Helleborus, kerstroos. De
kerstdagen laat deze schone weliswaar nog aan zich voorbijgaan en ook de
jaarwisseling wacht ze nog even af, maar als eind januari nadert komt ze in
bloei en houdt dat vol tot in de lente. Na de bloei blijft, met grappige
zaaddoosjes, het wat grove blad over, maar dat is, zo nodig, met wat later
bloeiende omstanders goed aan het oog te onttrekken. En je hoeft niet bang te
zijn voor een explosie aan jonge kerstrozen.
 |
| Helleborus, kerstroos, in wat natte sneeuw... |
 |
| Skimmia japonica |
Ook
een winterbloeiende heester is Skimmia japonica ‘Rubella’, die wel bewezen vorstbestendig
is en zelfs gedurende herfst én winter getooid is met donkerroze bloemknoppen,
die overigens pas in april opengaan. Hebben we nóg iets om naar uit te kijken.
Maar nu eerst de herfst beleven: is óók schitterend!
 |
| Rosa Albéric Barbier |
► Maar in langere droge perioden zijn ze nog steeds blij met wat water.
► En bij verwachte nachtvorst willen ze graag naar binnen.
► Wikkel droge dahliaknollen in kranten, vermeld kleur en soortnaam en bewaar ze (vorstvrij) in de schuur.
► (Klim)rozen groeien nog even door en stellen daarom wat mest ook nu nog op prijs.
 |
| Alle gieters ondersteboven |
► En onkruid wieden is van alle tijden, dus...
► Laat de regenton vóór het gaat vriezen leeglopen en sluit de toevoer af.
► Een houten regenton moet niet uitdrogen, dus laat daar een laagje water in staan.
► Zet gieters binnen of laat ze ondersteboven buiten overwinteren.
 |
| Pulmonaria, longkruid, altijd groen |
► Groenblijvende beplanting heeft ook nu behoefte aan water - tenzij het vriest.
► Op 31 oktober a.s. gaat de wintertijd in en draaien we de grote wijzer van de klok één uur terug.
In míjn tuin...
…
hebben de planten hun voordeel gedaan met de buien die in de afgelopen maanden weliswaar gedoseerd, maar uiteindelijk toch voorbijkwamen. Daar moet ik natuurlijk blij
mee zijn, maar niets menselijks is mij vreemd en dus zie ik ook de mindere
kanten van dit groeifestijn. Er moest dringend ingegrepen worden, vooral ook
omdat ik de afgelopen zomers weliswaar nauwelijks nieuwe planten heb
aangeschaft, maar de bestaande beplanting lekker zorgeloos heb laten uitdijen.
Dat komt op den duur niet goed. Planten kunnen nu eenmaal geen schuttingen
verplaatsen of hagen omver duwen. Nee, het moet weer allemaal van mijzelf
komen.
 |
| Het is dringen geblazen... |
Knippen,
snoeien, flinke pollen halveren en het beste stuk terug planten en natuurlijk
geen plantenleveranciers bezoeken, want dat loopt altijd slecht af, met een
volle kar en hoge planten die sowieso niet echt in de auto passen en een
vertwijfelde echtgenoot die niet echt ontspannen kan chaufferen met kriebelend
gebladerte in zijn nek. Want als ik een plant koop, moet ie ook wat voorstellen
en liefst al een zeker volume hebben. Ik ben inmiddels op ‘gevorderde leeftijd’
en mij bewust van mijn vergankelijkheid: je tijd begint toch langzaam op te
raken. Vandaar.
Tot
op heden heeft mijn huwelijk er nog niet onder geleden en dat komt misschien ook
wel omdat er voor de chauffeur iets tegenover staat. Hij hoeft geen gras te
maaien, te groot geworden bomen zijn decennia geleden al verzaagd en de tuin
sproeien is al heel lang ‘not done’. Zijn waardering voor mijn geploeter in de
tuin uit hij in de keuken: ik hoef des zomers niet meer te koken, laat staan te
bedenken wat we zullen eten. Dat is nooit mijn hobby geweest, dus kunnen we
hier spreken van een win-winsituatie.
 |
| Sedum spurium omlijst het vogelbad |
Wel is mij in de afgelopen weken duidelijk geworden dat ik mijn tuin niet nog eens twee jaar moet laten sloffen, want dat gaat toch wel ten koste van het tuinierplezier. Opletten en erbij blijven. En verduurzamen. Het experiment met de aanplant van groenblijvend kruipend gewas, zoals Sedum spurium, is goed aangeslagen. De afgelopen redelijk droge periode heeft in mijn tuin geen noemenswaardige schade veroorzaakt; vetplanten zijn goed bestand tegen droogte. En de enkele plant die wél het loodje legde, belandde in het compostvat, zodat ie in de toekomst in een andere gedaante weer kan terugkeren in de tuin. Een geruststellende gedachte: zo gaat je tuin ‘…nooit verlo-oren’. Net als voetbal dus, want dat was in de afgelopen weken ook dagelijkse kost. Wat was ik blij, met mijn tuin …
Heggenmussen
 |
| De ideale watervoorziening in de tuin: een regenton vol regenwater |
 |
| ... en een stortbui als deze zie je niet vaak |
TUINKALENDER
► Wees zuinig met (kraan)water en gebruik zoveel mogelijk het water uit de
regenton.
► Dorre bladeren krijgen een nieuwe toekomst in het compostvat.
► Dat geldt ook voor uitgebloeide bloemen: afknippen en composteren.
► Plaats op tijd steunstokken bij hoog opgroeiende planten.
► Op vakantie? Laat je tuin verzorgd én met een verzorger/ster achter - rijp fruit is in die weken voor de 'oppas'!
► Eind augustus begin september taxus, buxus en hulst snoeien.
► Vogels zijn uitgebroed: tijd om de nestkasten schoon te maken: hun slaaphuis in de winter.
► En maai het gras dan niet meer zo kort.
► In september kun je ook over de winter heen kijken en voorjaarsbolletjes
planten!
► Maar nu eerst nog genieten van een mooie zomer!
In míjn tuin...
…
ondervind ik dagelijks aan den lijve hoe fijn het is om daar bezig te zijn en
dan ook nog resultaat te zien. Maar wat je ook aan den lijve ondervindt, is het
toenemend aantal levensjaren, waar de lichamelijke conditie niet altijd in
meegaat. In het vroege voorjaar ben ik dus maar eens begonnen met het
letterlijk vergroenen van dit aan mij toevertrouwde stukje aarde. Voor
vereenvoudiging en minder werk, maar natuurlijk ook voor de verandering; weer
eens iets nieuws.
Samengevat
kwam ik zo uit bij bodembedekkers, bij voorkeur groenblijvend. Dan ligt gras
misschien voor de hand. Daar kun je hele voetbalvelden mee beplanten:
ijzersterk, goed beloopbaar en te maaien met een zitmaaier - wat wil een mens
nog meer. Maar nee, dit mens wil helemaal niet ‘zitmaaien’ en ook graag nog wat
variatie in de beplanting - en dat is wonderwel gelukt.
Een nog kleine verzameling planten heeft inmiddels zijn opwachting gemaakt. Het aantal tinten groen is daarmee weliswaar bescheiden, maar in ieder geval voorlopig genoeg. Deze groenblijvers zijn stuk voor stuk ook vorstbestendig. De laatste winter was er weliswaar een van de zachte soort, maar dat kan verkeren.
 |
| Sedum spurium |
 |
| Pachysandra terminalis |
Zorg voor een onkruidvrije ondergrond en
blijf wieden: tot alle bodembedekkers elkaar gevonden hebben.
Én zorg voor een fijne stoel - éven
zitten, pfff… in je vergroende tuin …
Heggenmussen
Toch elk jaar weer iets om naar uit te kijken: de tuin in de zomer! Op zijn mooist - of op háár mooist? Uitgangspunt voor dit soort vraagstukken is het Latijn en dan gaat het hier om ‘hortus’ en dat is mannelijk. En wie houdt zich bezig met aanleg en onderhoud van deze hortus? Inderdaad: de hortulanus, verantwoordelijk voor het beheer van een botanische tuin. Maar toch kent het Latijn ook het woord hortulana, ofwel: tuinierster. Had ik dit niet opgezocht, ik had het niet geweten, heb er nog nooit iemand over gehoord.
Maar of je
nu een hortulanus of een hortulana bent, de zomer is voor álle tuinliefhebbers
toch wel het mooiste seizoen van het jaar. Alles komt nu echt in bloei en we
kunnen er volop buiten van genieten. Een voorrecht, in ons dichtbevolkte land,
waarvan we ons niet altijd bewust zijn. Talloos veel mensen moeten het zonder
een tuin doen, terwijl er helaas ook nog steeds talloos veel tuinen betegeld
worden.
Heel lang
geleden belde ik met ‘het gemeentehuis’: over een ‘verplichting voor een
bepaald percentage groen bij alle huizen’. De reactie was eigenlijk
voorspelbaar: gaat u die tuintjes dan onderhouden? Plan van de baan. Zou het
verschil maken als alle huizen zonder tuin standaard opgeleverd konden worden met
een gemetselde plantenbak? Elke halve m² is tenslotte meegenomen.
Feit is wel
dat het klimaat niet persé afhankelijk is van met zorg aangelegde tuinen. Een
braakliggend terrein, begroeid met ‘onkruid’ voldoet uitstekend en heeft zelfs
een belangrijke functie als leverancier van voedsel voor insecten en andere dieren,
die op hun beurt ook een belangrijke schakel zijn in de natuur en onze tuinen.
Opmerkelijk:
vingerhoedskruid, taxus en de peulen van goudenregen, erkende tuinplanten, zijn
giftig - en daar hebben we dan weer géén probleem mee.
Snijd 30 gram vers zevenblad, Aegopodium podagraria, fijn en kook dit 10 minuten in 6 deciliter water. Dan zeven en naar smaak honing toevoegen. Drink smakelijk!
 |
Paardenbloemen |
Mochten er in de afgelopen natte winter planten verloren gegaan zijn, dan geeft dat nu ruimte voor de aanschaf van nieuwe planten. En misschien zelfs een nieuwe bestemming voor de vrijgekomen ruimte. Ik zal geen reclame maken voor de leverancier, maar in het afgelopen voorjaar heb ik binnen op mijn vensterbank een arsenaal aan (eetbare) plantjes verzameld en opgekweekt, die inmiddels rijp en wel de stap naar buiten hebben gezet. Mijn moestuintje, in de winter wel eens aangezien voor kattenbak, had ik afgedekt, zodat ik mijn kwekelingen van diverse groenten in schone aarde kon uitplanten en daar plukken wij nu de ‘vruchten’ van voor een gezonde maaltijd, buiten in de warme zomerzon!
TUINKALENDER
 |
| ... maar spaar de zaaddoosjes! |
In míjn tuin...
... ben ik al heel wat beestjes tegengekomen. En die waren allemaal welkom, om uiteenlopende redenen. Ik hou van het vogelvolk, in alle variaties. Van het piepkleine winterkoninkje tot de vijf keer zo grote zwarte kraai. Net als mensen hebben ze allemaal hun eigen charme, nut en/of onhebbelijkheden. Des zomers pikken ze de druiven voor je neus weg, snoepen de blauwe bessen uit je struik nog vóór ze goed en wel rijp zijn en nu pulken ze in de bloeiaren van de hazelnoot. Maar straks doen ze zich weer te goed aan slakken, dus kunnen we een en ander tegen elkaar wegstrepen. Soms passeert een poes, maar daar is het vogelvolk op bedacht - ze maken zich op tijd uit de vogelpootjes.
Nu
diende zich echter een andere passant aan, waar ik van opkeek: een ratje kwam
langs in mijn achtertuin! Een klein doch goed geproportioneerd bruin ratje! Die
zoeken we even op!
 |
| Rat zonder hoogtevrees: via de klimop (klimop) het platte dak op! |
De officiële naam van het knaagdier luidt Rattus norvegicus, welke naam overigens niets zegt over zijn land van herkomst. De bruine rat komt verspreid over de hele wereld voor. Maar wat is er zo erg aan dit beestje? Hij zal ons niet de pest bezorgen, want die werd overgebracht door vlooien die zich op de zwarte rat genesteld hadden. Een rat is natuurlijk wel een knaagdier. En in mijn tuin is genoeg te knagen. Een rondgangetje buiten leverde echter niets op. Niks te zien aan knaagsporen en niks te ruiken, terwijl een rat per dag wel veertig keutels kan achterlaten.
 |
| ... bad voor het pluimage ... |
Ook het ter zake kundige pluimage dat hier dagelijks gebruik maakt van ‘bad en breakfast’ heeft zich niet laten afschrikken en pikt en baddert er als altijd vrolijk op los. Het zag er dus naar uit dat Rattus mijn tuin niet geschikt bevonden heeft voor een langdurig verblijf en zo leek het probleem er een geworden dat zichzelf heeft opgelost.
Maar
nu! Al schrijvend, aan de tafel bij het raam, zie ik plotseling vanuit mijn
ooghoek iets trippeligs aankomen: verdraaid! onze huisrat! Het tempo zit er
goed in, dus trek ik een sprintje naar mijn camera, maar helaas, het ratje wil
niet ‘op beeld reageren’ en verdwijnt ergens onder langs het raam. Weer heeft
hij geen spoor nagelaten, dus zit er niets anders op dan opnieuw te wachten op
zijn volgende optreden, voor een fotoshoot.
 |
| Mus kijkt verbaasd toe ... |
Noot: mijn man heeft een zogenaamde 'rattenval' besteld waarin de rat levend gevangen wordt om heel ver buiten de bebouwde kom losgelaten te worden. Het werkt geweldig: 'onze' rat kwam niet meer opdagen!
28-02
