ONDERONS

In míjn tuin …

… doe ik praktisch alles alleen. En dan ‘praktisch’ in de betekenis van: nagenoeg, vrijwel, maar óók in de betekenis van: doelmatig, handig.

Want in de loop der jaren heb ik mijn man er, om zo te zeggen, uitgewerkt. Zijn belangstelling gaat in de eerste plaats uit naar bomen en zijn die eenmaal geplant, dan hoeft daar niets meer aan te gebeuren, vindt hij. Goed voor veel tijdrovende discussie!

Op de tweede plaats staat grasmaaien. Daar had hij nou werkelijk plezier in. Met een gierend handmaaiertje trok hij zijn baantjes op onze weilandjes, voor en achter. Vergeven van de madelieven en de paardebloemen, kweekgras, klaver, noem maar op.

Het Gronings platteland: Groninger klei

Met kuilen en hobbels, want het héét hier wel platteland, maar het ís het niet! En bij de aanleg van onze gazons wisten wij niet, dat er gewalst moet worden vóór het zaaien. Ik had trouwens ook geen baljurk. In plaats daarvan bonden wij plankjes onder onze schoenen en liepen daarmee dwaas achter elkaar aan over de hobbelige grond. En dat komt nooit meer goed.

Maar toch, na een maaibeurt, als de kleur weer bijna egaal groen was, zag het er nog best aardig uit. Bovendien was mijn man een meester in het afsteken van de graskantjes. Heel fijntjes: met een schoffeltje. Dat duwde hij, achterstevoren, diep in de grasmat, om vervolgens met een krachtige uithaal zo’n randje gras de border in te zwiepen. Perfecte graskantjes!

Jammer was, dat hij niet voor al zijn hobby’s hetzelfde enthousiasme kon opbrengen en zo bleef het maaien er nog wel eens bij. En het afsteken. Dan hadden we weer weiland. Uiteindelijk sleet het gras in de achtertuin vanzelf weg en niemand vond dat erg. Integendeel: ik ontdekte ruimte voor álle planten die ik graag wilde hebben. Als we dat gras in de voortuin nou ook eens opdoekten? Maar daar wilde mijn man niet van horen en een paar weken lang trok hij weer zijn baantjes en schoffelde de kantjes.

Kijk, zó ongeveer!

Tot ik op een van zijn schaakavonden de schop in de grasmat zettte. Daarmee kwam er een eind aan de bemoeienissen van mijn man met de tuin: hij trok zich terug, met zijn schaakspel. Nu had ik het rijk alleen. Ik hoefde met niemand meer te overleggen en niemand te overtuigen van mijn grote gelijk! Al die energie ging voortaan rechtstreeks naar de tuin! Heerlijk! Een tuin voor mij alleen! Maar dit blijft even onderons, hoor! Mijn man denkt namelijk, dat ik een zware taak op mij genomen heb (veel zuchten en steunen tijdens het tuinwerk) en dat hij daar iets tegenover moet stellen. Ik hoef dan ook maar naar mijn rug te grijpen, of hij rent naar de keuken om eten te koken.

Heb ik praktisch een uur extra in de tuin!!


Februari 2006

MOESPOTTEN

Heggenmussen

Bijna half januari: het is al iets langer licht en we hebben al aardig wat sneeuw gehad. Maar er kan nog van alles komen - dat moeten we afwachten. Zeker is dat februari eraan komt. Menig tuinier kijkt daarnaar uit, want in februari kan er begonnen worden met zaaien, in de kas of binnen op de vensterbank. Eenjarigen, vaste planten: keus genoeg! En wat te denken van groentezaden! Het is toch zó leuk om iets te kunnen oogsten in je tuin. Zelfgekweekte tomaatjes halen bij mij de sla niet eens: we snoepen ze, zó van de plant! En boontjes, langs bamboestokken. Eerst bloeien ze, wit of rood, en dan kun je als toegift ook nog heerlijke boontjes plukken. “Maar jij hebt toch geen moestuin?!”  Nee, dat klopt en dat hoeft ook niet. Je staat versteld hoeveel groenten je in potten kunt kweken. En hoeveel soorten er zijn per ras; hoeveel kleuren en hoeveel bladvormen. Je kunt er op je terras leuke hoekjes mee maken, op kleur of van laag naar hoog. Ook in de border kan een ‘moespot’ een plekje krijgen - zolang je er maar goed bij kunt om te oogsten.

LEVERANCIERS

Tuincentra, maar ook supermarkten, verkopen een aardig assortiment groentezaden. Wil je meer keuze hebben, dan kun je catalogi aanvragen bij gespecialiseerde zaadleveranciers als bijvoorbeeld de Bolster in Kielwindeweer (biologische tuinzaden) of Vreeken, Postbus 182, 3300 AD Dordrecht. Op Internet hoef je maar ‘groentezaden’ in te tikken bij Google en je krijgt een schat aan informatie, inclusief foto’s - waarmee de verleiding érg groot wordt. Vaak gaat het om heel veel zaden per pakje: overleg met tuinvrienden, zodat er gedeeld kan worden. Of bewaar, indien mogelijk, het overgebleven zaad voor volgend jaar. Lees in ieder geval de aanwijzingen op de verpakking.

GESCHIKT VOOR DE MOESPOT

Mijn zoektocht in de groentezadenlijst van Vreeken heeft een lange lijst opgeleverd van groenten die in potten geteeld kunnen worden. Van alledaags tot heel bijzonder. Zoals de aardaker (lathyrus tuberosus). Een winterharde, knolvormende lathyrus, 30 tot 100 cm. hoog, met geurende lila bloemen. Aan het draderige wortelgestel worden langwerpige knollen gevormd en die zijn eetbaar - na één uur koken en pureren met melk en kruiden! Maar ook de bloemen, jonge scheuten en de zaadpeultjes zijn eetbaar. Een plant met veel mogelijkheden voor de tuinierende kok! Aardbei ‘Loran’ is speciaal ontwikkeld voor potcultuur: doet het prima in een hanging basket. Heb je een serre of kas, dan kan deze aardbei daarin vervroegd worden en bij voldoende warmte daar zelfs in de winter nog vruchten dragen: de kroon op je kerstdiner! Een aparte aubergine is ‘Bride’ (solanum melongena) met lila geaderde witte vruchten. Van januari tot april binnen vóórzaaien, na half mei buiten op een beschutte plek voortkweken. Mocht het een slechte zomer worden, dan groeit deze smakelijke aubergine ook goed op de vensterbank. Aubergine ‘Mini Bambino’ doet het als compacte plant heel goed in een pot. De ronde vruchtjes met een doorsnede van slechts drie centimeter zijn dieppaars van kleur en vroeg rijp. Met stokslabonen kun je de hoogte in: vier tot vijf boontjes per grote pot met evenzoveel bamboestokken. Boontjes hebben warmte nodig en het is nuttig om ze in maart binnen vóór te zaaien, zodat ze na half mei als plantjes naar buiten kunnen. Zet dan eerst de bamboestokken in de pot en daarna de plantjes, zodat je het wortelgestel niet beschadigt. Een eenjarige sierklimmer met prachtige purperkleurige bloei is de hyacintboon ‘Purple’ (dolichos lablab), die na de bloei korte groene tot lila peultjes produceert. Jong oogsten. Er is ook een witte variant van deze eenjarige: ‘Witte Sim’. Weetje voor het kleurenschema op je bord: eenmaal gekookt zijn de paarse bonen groen. Nog meer malse peultjes, maar dan groene, levert een oud middelvroeg ras: erwten ‘Sugar Dwarf Sweet Green’ (pisum sativum). De plant wordt zo’n vijftig centimeter hoog. Deze kerst ‘deden’ de platte peultjes (sugar snaps) € 2,49 per twee ons: tel uit je winst! Ook leuk om eens te proberen is de courgette ‘Black Beauty’ (cucurbita pepo) die nauwelijks rankt, compact groeit en donkergroene tot zwarte vruchten geeft. In april/mei binnen zaaien, na half mei naar buiten. Kappertjes zijn de in azijn ingelegde bloemknoppen van capparis spinosa. Vreeken importeert de zaden van dit struikje, met kleine ronde blaadjes en helderwitte bloempjes (als je niet álle bloemknopjes plukt!) uit Italië en beveelt hem aan als kuipplant. Heel lekker is jonge koolrabi ‘Logo’ (brassica oleracea), die half mei gezaaid kan worden en waar je niet al te lang op hoeft te wachten. Het is een mini-koolrabi die al na zeven tot negen weken geoogst kan worden. Ook al mini: het groene savooiekooltje ‘Protovoj’, dat weliswaar zeventien weken nodig heeft om tot volle wasdom te komen, maar dan wel zéér smakelijk is. En dan nu weer wat vrolijke kleurtjes in dit lijstje. Mini-paprika ‘Topepo Rosso’ (capsicum annuum) levert in een grote pot knalrode, kogelronde paprikaatjes, die ook nog eens lekker zoet zijn. Wie het heet wil hebben zaait binnen van januari tot april: peper ‘Bellingrath’s Purple’/‘Black Peru’ (óók capsicum annuum). Eind mei mogen de potten met purperen stengels en blad naar buiten. Deze plant bloeit purperlila en krijgt tenslotte zwarte pepertjes die rood narijpen. Wat een feest aan kleuren in één pot! Nablussen met water! Dat is bij de ananaskers niet nodig (physalis peruviana), familie van de bekende oranje lampionplant. Van januari tot april zaaien bij kamertemperatuur en vanaf half april in de kas zetten of buiten op een beschut plekje. Als de lampionnetjes vergelen zijn de zoete besjes eetbaar. Tomaten torsen het predikaat ‘moeilijk’. Wel in de volle zon, maar niet in de brandende zon; opbinden; mesten; eerst niet, dan wel veel water, enzovoorts. Daar zou ik me maar niet teveel van aantrekken: ze doen het prima, ook buiten in een pot. Wel op tijd binnen vóórzaaien. En het is natuurlijk een heel gedoe om te kiezen: groot, klein, rond, ovaal, rood, wit, geel! Maar lekker zijn ze allemaal!

Serieuze groenten leveren in een pot natuurlijk niet zoveel op. Kies de snelgroeiende snijandijvie ‘Romanesca’ (cichorium endivia). Vanaf maart zaaien bij 15°C. Lekker door de sla en, als je meer potten hebt, ook door de stamppot. Dat geldt ook voor spinazie ‘Reddy’: heel geschikt voor potcultuur en nog mooi ook met dieprode stelen en bladnerven. Pluk de blaadjes heel jong: lekker in rauwkost. Ook sla, in heel veel soorten, kan in potten gekweekt worden. Zaai met tussenpozen in meerdere potten: dan is er altijd wat te halen. Wie rabarber (rheum rhabarbarum) lekker vindt, is in goed gezelschap; koningin Victoria van Engeland was er dol op en er is dan ook een rabarbersoort naar haar vernoemd: Queen Victoria. Rabarber is probleemloos te kweken in een grote pot. Volledig winterhard; vraagt wel wat ruimte met zijn grote bladeren. Na het zaaien moet je een jaar geduld hebben, maar er zijn ook rabarberplantjes te koop. Het moet tenslotte leuk blijven.

HET VERST IN DE VERSTE VERTE!

Probeer eens iets uit en ondervind aan den lijve het genot van zelfgekweekte groenten. Versverpakkingen in de supermarkt? Die halen het in de verste verte niet bij ‘vers’ uit de moespotten in je tuin!

Januari 2006

CONSTRUCTIES

In míjn tuin …

… loert het gevaar. Onzichtbaar, maar levensgroot aanwezig!

Tussen de palen van de pergola heb ik een vogelvoerplank geconstrueerd. Op twee vastgeschroefde latjes rust de voerplank met een eindje daarboven nóg zo’n plank: het dak. Dat kan gekanteld worden, op steunlatjes die met één schroef vastzitten, en zo op de heersende windrichting worden afgesteld(!).

Er zijn haakjes in geschroefd om vetbollen, pindanetjes en -slingers aan op te hangen. Met elastiek bevestig ik een met voer gevulde jampot ondersteboven (!) aan een pergolapaal, vlak boven de voerplank: een voerautomaat! Lukt niet altijd in één keer.

Het leuke van deze constructie is, dat na de winter en een schrobbeurt de planken zó de garage in kunnen, waar ze nauwelijks ruimte innemen. En in de winter is het natuurlijk een leuk gezicht, zo’n MacDonalds voor vogels, op slechts een paar meter van je eigen eettafel.

Nu is het mijn gewoonte om iedere ochtend het tafellaken buiten uit te kloppen, op dezelfde tijd en dezelfde plek: vóór het buxusblok, onder de krentenboom. Die zit dan ook elke ochtend vol met zo door mij afgerichte hongerige mussen. Ik klop het laken uit, doe net of ik ze niet zie en ga weer naar binnen. Want ze heten dan wel brutaal te zijn, tam zijn ze zéker niet. Zodra ik uit beeld ben, landt het hele stelletje op de tegels om zich daar hippend en tsjilpend tegoed te doen aan de kruimels en in het seizoen versnipperde sneetjes brood.

Als ik na het aanbrengen van de voerplank de stukjes brood dáár deponeer, leidt dat tot grote verwarring: het duurt dagen voor het tot hun hersencelletjes doordringt wat de bedoeling is en het brood blijft liggen. Flauw van mij om de natuur zo te willen dresseren. Zolang het niet sneeuwt is er toch niets op tegen om ze gewoon op de grond te voeren? Dus voer ik de mussen weer op de tegels, onder de krentenboom, voor het buxusblok. En dáár loert het gevaar!

Ineens hoor ik de stilte in de achtertuin. Maar er is niets verontrustends te zien. Ik blijf nog even staan, voor het raam, en schrik me een ongeluk als er plotseling een groot kattenhoofd uit het buxusblok steekt! Met ogen als stuiters kijkt hij mij aan: de schrik is geheel wederzijds! “O, jij lelijke …!” Maar natuurlijk is hij sneller dan ik: met een soepele sprong volgt er nu ook een groot kattenlijf uit de buxus en wég is hij, de tuin uit! En ik riep nog zo trots de afgelopen zomer: “Wat is dat buxusblok al mooi dichtgegroeid!”

Ik zal weer iets moeten ‘construeren’: prikkeldraadversperring rond de buxus in mijn vogelvriendelijke tuin!

 

 

Januari 2006

DECEMBERTUIN

Heggenmussen

’t Is winter. Het blad is gevallen, bomen en struiken zijn in rust. Het gras hoeft niet meer gemaaid en de hagen lopen ook niet meer uit. En hoe is het met de tuinier? Nou, dat ligt eraan. Want je hebt tuiniers en tuiniers. Er is een categorie die niets liever doet dan met de handen in de grond wroeten. Spitten, zagen, hakken, snoeien, graven en planten: ze gaan door tot de vorst het tuinwerk onmogelijk maakt. Maar de meesten vinden het prima om het, wat de tuin betreft, even rustig aan te doen. Laat maar lekker waaien - binnen is het ook gezellig.

MOOIE TUIN

En ook vanachter het raam kun je plezier beleven aan een mooie tuin. Wat is ‘een mooie tuin’? Dat bepaal je helemaal zelf. Als je naar buiten kijkt en het plaatje bevalt je, dan heb je een mooie tuin. Door de seizoenen heen zal het beeld veranderen - soms zal er iets aangepast moeten worden. Ook in december kun je je uitzicht toetsen: wat is leuk en wat zou eigenlijk anders moeten? Want, inderdaad, zolang het niet vriest …! Misschien stoor je je wel aan bepaalde elementen: teveel steen, teveel inkijk of zelfs wel teveel lucht, als je van beschutting houdt. Het planten van een boom of struik kan uitkomst bieden, ook in deze tijd van het jaar. Wintergroene struiken zijn er te kust en te keur, maar bomen laten hun bladeren vallen.

Malus 'Red Sentinel'

Dan kun je kiezen voor een boom met siervruchten, die lang blijven hangen, zoals malus (sierappel), of zelfs met bloemen: prunus subhirtella autumnalis. Het wordt niet ondoorzichtig in de winter, maar de kijkdichtheid wordt zeker beïnvloed! Ook met een begroeide pergola kun je een mooi effect bereiken. Veel tuinen, maar ook tuintjes, zouden nog wel wat hoogte kunnen gebruiken. Je moet het even durven, om zo de hoogte in te gaan, maar het resultaat zal ernaar zijn. Tip: zet een pergola niet plompverloren midden in de ruimte, maar verbindt hem met het huis. Van binnenuit zal je blik ‘omkaderd’ worden door zo’n raamwerk, waarmee ook de beplanting eronder meer aandacht krijgt. Heb je in de zomer een bloemenzee, waar nu niets meer van over is? Zet een paar krachtige lijnen uit met haagjes. En dat hoeft niet altijd buxus te zijn. Alternatieven: Chinese kamperfoelie (lonicera nitida), Japanse kardinaalsmuts (euonymus fortunei), bladhoudende berberis, liguster, hulst (ilex), taxus of, bruin blad in de winter: haagbeuk (carpinus betulus).

ANDER LICHT

De maand december biedt ons de gelegenheid om de tuin letterlijk in een ander licht te zien. Sommigen gaan daarin heel ver en behangen de gevel van het huis tot de nok met lampjes en lichtgevende slingers, al dan niet knipperend! In de tuin verrijzen complete voorstellingen met Kerstmannen, arrensleden, rendieren, kerstbomen en zelfs kleurige treinen: allemaal van ‘licht’! Er wordt uitbundig gebruik gemaakt van het gigantische aanbod van de winkeliers, die “… inspelen op de behoefte van de consument.” Een rondgang langs een paar kerstmarkten doet je duizelen van de behoeftes die we blijkbaar met z’n allen hebben! Maar er wordt veel moeite gedaan om ons onder te dompelen in een warme kerstsfeer en dat werkt.

Kunststof, maar toch!

INSPIRATIE

Nostalgie flonkert in rood en groen, maar ook roze, paars en geel zijn vertegenwoordigd - voor een kerst in Mexicaanse sfeer? Ingetogen wit naast warm bruin hout. Met veertjes beplakte kransen en prachtige vlinders - ook kerst is aan mode onderhevig. Zo wordt de kerstengel ieder jaar iets meer terzijde geschoven door kerstmannetjes en knuffeldiertjes. En de kerststal heeft plaatsgemaakt voor complete dorpen in een sneeuwlandschap, in de geest van Dickens, met verlichte huisjes en zelfs verlichte boompjes. Kransen en andere decoraties zijn kant-en-klaar te koop, maar er is ook een ruim aanbod voor wie zelf aan de slag wil. Soms tref je zelfs een aparte afdeling aan voor kerstversieringen buiten. De keuze in kunststof kerstballen neemt toe en er zijn prachtige metalen adventskransen, ook te versieren met vogelvoer, om buiten op te hangen. Als je geen elektrisch licht wilt in de tuin zijn kaarsen in windlichten een sfeervol welkom voor je gasten. Waxinelichtjes branden wel vier uur en het is niet eenvoudig om een keuze te maken uit de talloze waxinelichthoudertjes.

Een bezoek aan de kerstmarkt is in ieder geval heel inspirerend. Ga op een doordeweekse dag of zaterdagochtend vroeg: dan kun je overal bij!

ZELF DOEN

Versier een groenblijvende struik met vogelvoer, kunststof kerstballen en linten. Eet veel ‘crème brûlée’ e.d. en hang ook die kleine glazen potjes met ijzerdraad in de ‘buitenkerstboom’, met waxinelichtjes erin! Sla met hamer en spijker gaatjes in conservenblikjes in fantasie- of kerstmotieven en hang of zet ze in groepjes in de tuin, óók met waxinelichtjes. Met drie of meer bamboestokken kun je een tijdelijke kerstboom creëren. Steek de (groen geverfde) stokken in een driehoek of cirkel in de grond en bind de bovenkanten bij elkaar. Vouw er grof gaas omheen of verbind de stokken op verschillende plaatsen met elkaar met touw of ijzerdraad. Versier deze stokkenboom met weerbestendige kerstspulletjes en vogelvoer en werk het geheel af met lange slingers klimop en rode sierappeltjes. En alweer waxinelichtjes. Maak een mooi arrangement op de tuintafel met windlichten, kransen, potjes gaultheria (bergthee) en winterviolen en een etagère met vogelvoer. Breng nog meer kleur aan met bloeiende hyacinten en tulpjes. Bij vorst moeten die wel even naar binnen. Accentueer planten met een kerstkleur, zoals de roodverkleurde bergenia (schoenlappersplant) of de skimmia rubella, met een paar rode kunststof ballen of leg kerstballen op een bedje van campanulablaadjes of andere groene bodembedekkers in de tuin. Grote struiken kun je uitlichten met niet al te woest brandende fakkels en groene klimopwanden versier je met pindaslingers.

Als je dan ook nog stoep en paden schoonhoudt, kan ieder voorbijganger zonder uit te glijden of te struikelen genieten van het kerstschouwspel in je tuin!

Veel plezier met de decembertuin en mijn beste wensen voor kerst en de jaarwisseling!

December 2005

O DENNEBOOM!

In míjn tuin …

… stonden ooit twee kerstbomen. Aanvankelijk hadden we bomen met zo’n houten kruis eronder. Vanwege de romantiek gebruikten we voor die twee kerstdagen echte kaarsjes, die één voor één met een lucifer werden aangestoken. We konden onze ogen er niet vanaf houden, al hadden we gewild!

Maar toen er kinderen kwamen, mocht het niet meer van mijn moeder. Ze gaf ons een doos met elektrische kaarsjes. En ze had groot gelijk. Zo’n boom met levend vuur, rondscharrelende peuters, een loslopende poes en een gooi-klare emmer met tien liter water op de wollen vloerbedekking, dat is vragen om ongelukken. En het was zó gezellig met die elektrische kaarsjes dat we de boom wel een week lieten staan. Het wollen tapijt veranderde ter plekke in naaldvilttapijt. 

1987: Soezepoes en de kerstboom!

Maar niet gezeurd: de ‘boom met kluit’ kwam op de markt. Die hield zijn naalden vast! En na bewezen diensten kon je hem zó in de tuin planten, om hem het volgend jaar weer op te graven voor nóg een rondje kerst! Denk eens aan al die boompjes, die niet meer gekapt hoeven te worden!

Samen met de kinderen zochten we de mooiste boom uit en plantten de kluit in een grote emmer, met alvast wat tuingrond erbij. Nu konden we wel twéé weken genieten, van een kerstboom die niet uitviel.

Daar krijg je een band mee en met de grootste zorg plant je hem, na het afharden in de berging, op een mooi plekje in de tuin.

Maar de volgende kerst had niemand zin om een complete boom uit te graven en we kochten een nieuwe. En zetten ook díe in de tuin.

Op een foto uit 1987 van onze poes, die wij na de vakantie met een verongelijkte blik op de tuintafel aantroffen, zie je schuin achter haar de staketsels van de kerstbomen. Wat zijn het toch lelijke bomen, zo zonder kaarsjes en ballen. Inmiddels wisten wij ook, dat kerstbomen speciaal gekweekt worden voor eenmalig gebruik, net als maїs en aardappelen. Met ‘natuur’ heeft het niks te maken, dus úit de tuin ermee en elk jaar een nieuwe wegwerpboom!

Tot ik mijn principes over dennengeur en maneschijn overboord zette en een kunstboom aanschafte. Een mens moet met zijn tijd meegaan. Op 6 december verander ik het normale telefoongeluid in een riedeltje ‘Jingle Bells’ en daarna haal ik de kunstboom van de zolder.

Na het uitklappen kunnen kleine takjes in alle richtingen gebogen worden, voor een natuurlijk effect; echt nét echt!

En we genieten ons suf, een héle maand, ook zónder een kluit kerstbomen in de tuin!

December 2005

OVER VOGELS

Heggenmussen

Van hier of uit Rusland?!

Het is herfst en het vogelvliegverkeer is in volle gang. Insectenetende vogels (o.a. ‘onze’ roodborstjes) trekken weg naar het zuiden en vogels uit koudere streken, zoals Scandinavië en Rusland (o.a. Russische roodborstjes!), arriveren in ons land om hier bij mildere temperaturen te overwinteren of na een tussenstop door te vliegen naar Spanje of Afrika. De vliegroutes worden met argusogen gevolgd door deskundigen uit diverse disciplines, nu de vogelgriep rondwaart en zich wereldwijd dreigt te verspreiden. Afhankelijk van wie het woord voert, in de krant of op de televisie, maak je je zorgen of laat je je geruststellen. Vast staat dat aan de vogeltrek niets te doen is. Maar weer het beste ervan hopen en ook deze winter onze gevederde vrienden bijstaan. Want vogels zijn een onmisbare schakel in de natuur.

LUSTEN EN LASTEN

Oké, ze poepen op alles wat ons lief is: de auto, de net gelapte ramen en de tuinmeubels. Maar ook in onze tuin kunnen we niet zonder vogels. Miljoenen luizen werken ze naar binnen, kevers, vliegen, muggen, mieren, rupsen, spinnen, slakken, wormen, torren, langpootmuggen en, in het gazon, de larven van deze laatste: emelten. Maar ook muizen (de uil) en kikkers en vissen (de reiger). Kikkervisjes worden wel verschalkt door merels en roodborstjes, of heel kleine goudvisjes door het winterkoninkje(!). Zelfs salamanders zijn in het broedseizoen niet veilig voor merels!

Op hun beurt vallen de tuinvogels ten prooi aan roofvogels als uilen en sperwers. Als we de (huis)katten buiten beschouwing laten, kun je zeggen dat in de tuin de vogels aan het eind van de voedselketen staan. En ook al zullen we het niet met alle menu’s eens zijn, we hebben veel profijt van het opruimen van de schadelijke insecten. Daarnaast zijn vogels onderhoudende diertjes. Denk maar aan het gezang van een merel, vroeg op een voorjaarsavond! Of het boven alles uitklinkende trillertje van de winterkoning in winter en voorjaar! De melancholieke roep van duiven op een lome zomerdag, of het verwarrende, maar ook vermakelijke geflierefluit van de spotvogel: die doet ze állemaal na! Je staat er misschien niet zo bij stil, maar het is een onmisbaar element.

Voor wie er oog voor heeft, is er ook veel te zien aan het vogelvolkje. Ze zorgen het hele jaar voor levendigheid en kijkplezier, vlak voor je neus! En als wij nu op onze beurt in de winter de vogels onderhouden, leveren we ook nog een bijdrage aan de natuur. Misschien kan de huismus ooit weer van de Rode Lijst voor bedreigde vogels af. En misschien komt de koolmees er dan niet op, want die heeft het ook al moeilijk. Door de temperatuurstijging komen de rupsen al uit hun ei, lang voor de koolmees uitgebroed is, waardoor er een voedseltekort ontstaat voor de jonge koolmezen. Zo werkt dat. Dan kan minder uitval in de winter helpen bij het op peil houden van de populatie.

WAT TE DOEN

Bijvoeren dus! Zorg voor een stevige voerplank, zo’n 1½ meter boven de grond, waar het water af kan lopen. Zo’n plank is gemakkelijk schoon te houden met heet water en een borstel. Ook kunnen vogels van allerlei afmetingen er goed bij. Voordeel van een vogelvoederhuisje is dat het voer droog blijft en niet ondersneeuwt, maar niet alle vogels durven erin. Geef niet teveel in één keer - het is beter het voer regelmatig te verversen. Ook vers water, met wat suiker tegen bevriezing, is van belang. Bij matige tot strenge vorst moet er gaas overheen, om te voorkomen dat de vogels er een bad in nemen en hun vleugels bevriezen. Zolang er sneeuw ligt, voorzien ze daarmee in hun vochtbehoefte. Anders help je ze met heel fijn vergruisde ijsblokjes. Gebruik hiervoor een hamer (en een plastic zak!).

VOER GEVARIEERD

Zorg voor water, ook voor vogels met een vlekje!

Elke vogelsoort heeft zo zijn voorkeur. Hoe gevarieerder we voeren, hoe meer soorten we te zien zullen krijgen. Met daarbij de aantekening dat vogels graag bij elkaar de kunstjes afkijken. Waren voorheen de vetbollen voorbehouden aan kool- en pimpelmezen, nu zie je er ook mussen aan hangen! En merels, die vroeger op de grond hun kostje bij elkaar scharrelden, hebben al lang hun plek op de voedertafel ingenomen. Dat geldt ook voor vinken. De vinken die wij hier in de winter zien, zijn vooral mannetjes. Zij vertonen een dermate dominant gedrag, dat vrouwen en kinderen maar liever vertrekken naar het zuiden!

Begin met voeren in de tweede helft van november, niet teveel, om de vogels te laten wennen aan de voerplekken. Voer liefst bij het krieken van de dag (dat valt in de winter gelukkig nogal mee) en als het nodig is laat in de middag nog een keer. Op het menu staat brood. Niet het beste voer, maar wel het gemakkelijkst: fijne kruimeltjes op de grond onder een struik (met wat geraspte kaas) voor goudhaantje, heggenmus en winterkoning. Op de voedertafel kleine stukjes voor mussen e.d. en tot slot hele korsten voor kraaiachtigen. Het brood mag niet te droog zijn: dat zou gevaarlijk kunnen uitzetten in een vogelmaagje. Dan vet: gesmolten rund- of bakvet, vermengd met zaden. Kant-en-klaar te koop. Maar pas op: er worden ook vetbollen verkocht met een flink percentage zand erin: voor het gewicht!

Het is trouwens erg leuk om zelf een vette taart te maken met ‘universeel’ vogelvoer, rozijnen, ongekookte havermout enz. Laat de taart opstijven in een schaal of springvorm, even in warm water houden en storten. Versier de taart met zonnebloempitten, pinda’s en andere noten. Hazelnoten zijn favoriet bij merels en met pinda’s lok je wellicht een Vlaamse gaai. Een paar pluimen trosgierst maken van je taart een zwierig geheel, terwijl kleine rode appeltjes kleur brengen, samen met klimopblad en -bessen. Een kaal boompje op een niet te hoge onderstam tover je om tot appelboom. Met de achterkant van een satéstokje duw je een touwtje door de appels heen en daarmee bind je ze vast in de boom. Pinda’s, bijeengebonden of tot slingers geregen, kunnen er ook in. Vogels als boomkruipers zul je niet gauw op de voedertafel zien: smeer nog niet helemaal gestold vet met zaden op de bast van een (berken)boom. En spreek de pot pindakaas eens aan voor de grote bonte specht: smeer pindakaas op een boom en geniet van de felle kleuren van deze Mondriaanachtige vogel!

Rottende appels en peren zijn een lekkernij. Maar ook etensrestjes worden niet versmaad. Let wel op dat daar niet teveel zout in zit. Je kunt ook aardappelen (in de schil), pasta en rijst koken zonder zout, speciaal voor de vogels. Koek- en cakekruimels vinden ze net zo lekker als wij. En kattenvoer is voor vogels zelfs een delicatesse, maar dat geeft vrijwel zeker vervelende bijwerkingen!

SCHUILHUT

Na al dat eten is het goed rusten in lege, schone nestkasten, beschut tegen vorst en wind en … uilen. Overdag wil de sperwer nog wel eens een verrassingsaanval uitvoeren, vanachter de heg. In één tel zijn alle vogels weg: in struiken en hagen houden ze zich schuil, soms wel een uur lang! Maar dan eten ze weer flink door, om te overleven en in het voorjaar weer te broeden - misschien wel in jouw tuin!

November 2005

KLEM

In míjn tuin …

… raakt het nu toch wel een beetje overbevolkt, na het jarenlang aanslepen van nieuwe aanwinsten: er zal iets uit moeten. Om te beginnen de varens langs de heg. Zo klein als ik ze ooit geplant heb, zo groot zijn ze nu! Een natuurlijke afvloeiingsregeling zit er niet in – we hebben het over várens, de fossielen onder de planten! Probleemloos en ijzersterk, jarenlang geen omkijken naar gehad. Maar nu is het mooi geweest.

Eerst nog even naar de buurvrouw: “Kun jij varens gebruiken?” Ze bedenkt zich geen moment, met net een nieuw, japans aandoend bruggetje over de vijver: “O jawel hoor!”

Ik haal de schop en een grote mand, voor het vervoer. Maar zover is het nog lang niet. De eerste varen doet trouwens niet moeilijk – die heb ik er vrij snel uit. Met de tweede ligt het anders; dat is de grootste in de rij en hij staat klem in de omringende beplanting. Eens kijken waar precies de stronk zit. Ik sla mijn armen om de varen heen en sta meteen in een wolk van fijn bruin stof: hij spoort! Als ik uitgeniesd ben, zie ik dat het hier een meervoudige stronk betreft; deze varen heeft goed zijn best gedaan. Het valt niet mee om de schop de grond in te krijgen en hoe groot is eigenlijk de wortelkluit van zo’n volwassen plant? Voorzichtig manoeuvrerend tussen de andere planten probeer ik de varen op te wippen, maar die voelt daar nog niks voor. Hij moet natuurlijk rondgestoken worden en ik verplaats de schop naar de andere kant. Inmiddels zit ik zelf klem tussen de taxus en de heg. Maar aan de andere kant staat de rododendron, met nieuwe knoppen voor volgend jaar. Daar moet ik uit de buurt blijven!

Ik hang nu over de varen heen en probeer onderlangs een voet op de schop te krijgen. Niet de juiste houding om kracht te zetten, maar toch krijg ik het hier héél erg warm van! En elke beweging is goed voor een wolk fijn stof. Fijnstof?? Wat sta ik hier allemaal naar binnen te hijgen!! Afknippen en afvoeren naar de compostbak, dat zou het beste zijn! Maar dat is uitgesloten, nu ik hem aan de buurvrouw beloofd heb. Laat ik eerst de Anthemis die ervóór staat uitgraven, voor wat meer speelruimte. De Anthemis komt er in stukken uit en die moet ik zorgvuldig inpakken, op deze droge winderige dag. Ik knip ook nog wat Helleborusblad weg en tref daaronder een kluitje zaailingen aan, die nodig ergens uitgeplant moeten worden.

Als ik weer aan de varen toekom, is de middag half om en als ik hem er eindelijk uit heb, is de middag helemáál om.

Maar ik heb weer iets geleerd! Zet jezelf niet klem en vraag nóóit aan de buurvrouw of ze je plant wil hebben vóór je hem opgegraven hebt, uit je overbevolkte tuin!

November 2005

VROEGBLOEIERS MET EEN VASTE AANSTELLING

Heggenmussen

Over twee weken al gaat de wintertijd weer in - ’s avonds na het eten even de tuin in is er niet meer bij. Maar overdag genieten we nog steeds van een full color tuin met rozerood, lila, paarsblauw, rood, geel en wit. En alle tinten groen natuurlijk. Hier en daar verkleurt het blad al naar rood of geel - er valt ook al wat. Toch kun je je bijna niet voorstellen dat het straks echt kaal wordt: een half jaar geen blad aan de bomen!

AAN DE BOLLEN

Maak van de nood een deugd en profiteer over een paar maanden al van het licht dat door de kale takken in je tuin valt: precies wat bolgewassen nodig hebben. Die kunnen nú de grond in en als je goed kiest, beleef je daar een hoop plezier aan. Dat begint al met een wandelingetje door de tuin. Waar is nog ruimte? Hoe ziet de omringende beplanting er in het voorjaar uit? Komt er op die plek ook later in het seizoen nog genoeg zon? Want daar hebben sommige soorten behoefte aan: een warm plekje. Maak aantekeningen en pak er binnen het fotoalbum bij met de foto’s van de voorjaarstuin - je kijkt ervan op hoeveel je alweer vergeten was

Dan is het tijd om een bollencatalogus te raadplegen. Die vallen soms ongevraagd in de bus, maar je kunt ze ook vinden op Internet. Ook in tuintijdschriften is informatie te vinden. Of schaf een boek aan. Bijvoorbeeld ‘Toveren met bollen’ van Jacqueline van der Kloet (Groenboekerij). In weerwil van de titel ook een heel praktisch boek!

Er is trouwens niets op tegen om bollenverzamelingen die het in je tuin goed doen, uit te breiden of even verderop te herhalen. Succes verzekerd! De verwilderingsbollen zullen zich overigens vanzelf uitbreiden; daar hoef je niets aan te doen. Het bollenaanbod is gigantisch en daarom zal ik mij hier beperken tot de vroegst bloeiende soorten - we willen er tenslotte niet te lang op wachten.

DE EERSTE!

Het vroegst bloeiende bolletje is Galanthus. Er zijn honderden verschillende soorten, maar uiteindelijk zijn het allemaal sneeuwklokjes! Voor de niet-verzamelaars is vooral het verschil in bloeitijd interessant: Galanthus nivalis bloeit februari/maart, Galanthus elwesi  (grotere klokjes, breder blad) bloeit februari/april. Vroege bloei betekent ook: vroeg planten. Sneeuwklokjes kunnen eind september al de grond in. Niet uitstellen dus! Bij voorkeur in de schaduw of in halfschaduw en graag in vochtige, goed doorlatende grond. Een handje compost wordt op prijs gesteld, stalmest niet. Staan ze goed, dan zullen ze zich jaarlijks uitbreiden.

De sneeuwklokjes worden op de voet gevolgd door winteraconietjes, Eranthus hyemalis, die in dezelfde omstandigheden floreren als het sneeuwklokje. Eerst verschijnen geknikte stengeltjes met een ‘knop’blad en pas na de bloei (met gele ‘boter’bloemen) komt het echte blad. Aconieten groeien niet uit bolletjes, maar uit knolletjes, die liefst een nacht geweekt moeten worden voor ze de grond ingaan. Ook dit gewasje kan zich snel vermeerderen en is zo heel geschikt als onderbeplanting bij bladverliezende struiken.

MEER KLEUR

Dan komt er wat meer kleur in de tuin met de Chionodoxa’s (sneeuwroem), 10-15 cm. hoog. Die zijn er in meerdere tinten blauw, in wit en roze. Ze bloeien allemaal in februari/maart, zowel in de zon als in de schaduw, in goed doorlatende grond en ze breiden zich gemakkelijk uit. Maar net als alle andere bolgewassen trekken ze zich na de bloei weer bescheiden terug in de grond, dus geniet maar van die kleurexplosies in het vroege voorjaar

Chionodoxa, sneeuwroem

Dé lentebode is de krokus. In geel, wit, paars, purper, violet. Met of zonder streepjes - je kunt er alle kanten mee uit. Grootbloemig, kleinbloemig. Behalve de gecultiveerde soorten zijn er ook botanische krokussen. Maar allemaal willen ze in de zon en in goed doorlatende grond. Krokussen vermeerderen zich uit zaad; bij mij bloeien zelfs (herfst)krokussen tussen de tegels!

Plant ook Iris reticulata, 15 cm. hoog: die bloeien in februari/maart, desnoods door de sneeuw heen! Meerdere tinten blauw. Zet ze niet te ver van het pad af, om ze van dichtbij te kunnen bewonderen.

Dan de Scilla’s (sterhyacinten), 10-15 cm. hoog, niet te verwarren met Hyacinthoides non-scripta (Bluebell), 20-40 cm. hoog, die voorheen Scilla non-scripta heette. Ze lijken ook allemaal wel erg op elkaar. Scilla’s zijn er in blauw en roze en ze bloeien in maart. Daar is niets op aan te merken. Maar het naar wit verkleurend blad, dat na de bloei in grote hoeveelheden achterblijft op plaatsen waar je het wel ziet, maar er net niet bij kunt, is mij een doorn in het oog. Toch zou ik de kleurige tapijtjes niet graag missen. Gewoon na de bloei twéé oogjes dichtknijpen! De Bluebells bloeien in mei, met geurende bloemen. Als ik het over kon doen …!

Narcissus 'Actaea' bij goudbladige jasmijn

BOL VAN HET JAAR

Van maart tot in mei wordt de tuin opgevrolijkt met narcissen in vooral stralend geel, maar ook wit, oranje en zelfs roze. Zet eens een schaal met Narcissus tazetta ‘Paperwhite’ binnen, gewoon in een laagje grind en water. Met je neus erbovenop kun je de ontwikkeling van de bloemen volgen - en die van de geur!

Tot bol van het jaar is uitgeroepen Narcissus cyclamineus ‘Jetfire’, een botanische narcis. Bloemblaadjes geel, de kroon oranje, 20 cm. hoog en geschikt voor zowel zon als schaduw en voor verwildering. Maar ze doen het ook goed in potten. Daar kun je dus alle kanten mee uit. Leuk: een grote pol in de tuin herhalen bij de voordeur, in een pot. Ze bloeien in maart/april. De mijne staan samen met aconietjes bij een Helleborus, waarvan ik het oude blad in de winter afknip. Het blijft daar maanden (zonnig) geel.

Narcissus cyclamineus 'Jetfire', geel met oranje

De kleine narcisjes (Narcissus cyclamineus), zoals bijvoorbeeld ‘Tête-à-tête’, die je in het voorjaar kant-en-klaar kunt kopen om het Paasontbijt op te fleuren, komen uitgeplant in de tuin ook trouw elk jaar terug

Genoeg vergeetmenietjes

BOLLENPOTTEN

En wie op alles voorbereid wil zijn, plant nu ook een voorraadje bollen in (zwarte) potten: die zijn straks overal inzetbaar. Als het gaat vriezen kun je ze op een beschutte plek bij elkaar zetten met noppenfolie eromheen. De zaailingetjes van het vergeetmenietje, die nu overal opkomen, zijn zeer geschikt om deze bollen mee af te dekken. Ze groeien nog wel even door, blijven groen in de winter en combineren goed met de meeste bollen. Blauwe druifjes bijvoorbeeld. Zo niet, dan haal je ze er na de winter gewoon weer uit. Alles is mogelijk. Ook winterviolen. Neem eens alleen maar witte: móói in winterse sferen.

Alle bollenplanters veel voorpret gewenst!

Oktober 2005

S-A-R-C-O-C-O-C-C-A

In míjn tuin …

… wou ik zo graag een Sarcococca hookeriana planten. Een groenblijvend struikje, zo'n halve meter hoog, bestand tegen schaduw en met geurende bloempjes in de winter. Tenminste … dat heb ik nu al op negen verschillende plaatsen gelezen. Maar nog nooit ben ik er een tegengekomen en nog nooit heb ik in de winter iets geroken, wat mij op het spoor had kunnen zetten van Sarcococca hookeriana. Ik hoor er ook nooit iemand over: "Mijn Sarcococca doet het toch zó goed - die zou je eens moeten zien!"

Sarcococca hookeriana

Toch wilde ik hem hebben en ik ging naar het dichtstbijzijnde tuincentrum. Eerst zocht ik een half uur tussen de struiken naar het begeerde gewas. Toen moest ik een half uur zoeken naar iemand in een bloesje van het tuincentrum: om me te helpen. Er stak een vriendelijke jongen in het bloesje, maar hij verstond mij niet toen ik om een Sarcococca vroeg. "Hoe schrijf je dat?" Tja. Spel dat maar eens uit je hoofd. Want ik had natuurlijk weer eens geen boodschappenlijstje gemaakt. Ik deed mijn best en begon te spellen. Maar toen ik uitgehakkeld was, met al die c's, a's en o's, bleef de blik van herkenning uit. Sterker nog: hij zei dat hij daar nog nóóit van gehoord had, ook niet in zijn opleiding. Nee, die struik kende hij echt niet en hij wist ook heel zeker, dat ze hem niet hadden. Hij zei nog net niet, dat zo'n struik niet bestond. "Maar we kunnen hem wél voor u bestellen," besloot hij klantvriendelijk. Daaraan kon ik horen dat hij inderdaad een opleiding had gehad!

Als ik toen gewoon "Graag!" had gezegd, had ik al twee winters de geur van Sarcococca hookeriana kunnen opsnuiven. Dan had ik al láng aan iedereen kunnen vertellen: "Mijn Sarcococca doet het toch zó goed - die zou je eens moeten zien!" Maar nee, ik wist zeker dat bij alle andere tuincentra en kwekers de Sarcococca's voor het grijpen stonden, dus ik zei: "Doet u maar geen moeite."

Ik vergat even dat de meeste kwekers waar ik kom gespecialiseerd zijn in vaste planten en helemaal geen struiken verkopen. En uiteindelijk vergat ik zelfs helemaal dat ik een Sarcococca hookeriana wilde hebben. Maar nu er weer een winter nadert, duikt ook dit struikje weer op in mijn naslagwerkjes en weet ik ineens héél zeker: die jongen in dat bloesje, daar moet ik heen om een S-a-r-c-o-c-o-c-c-a te bestellen, nog vóór de winter invalt in mijn tuin!

Oktober 2005

MET HET OOG OP DE WINTER

HEGGENMUSSEN

September is de stabilisatiemaand: wat voor weer we ook gehad hebben in de voorbije zomer, in september komt het met het klimaat altijd weer op orde. Trouwens, wat de één slecht weer vindt, is voor de ander perfect. Voor planten geldt dat ook. Mijn vaste witte lathyrus heeft gebloeid als nooit tevoren en in plaats van te verdorren na de bloei, zoals gebruikelijk bij de mijne, liep hij opnieuw uit en bloeit nu voor de tweede keer! Ik wist niet dat lathyrus zo’n liefhebber van kou en regen was. Of … komt het door de nieuwe stoeplantaarns, die zoveel meer licht verspreiden dan de oude?!

MEER LICHT, LANGER IN BLAD

Licht heeft wel degelijk invloed op het blad van planten en bomen. De bladeren vallen niet omdat het kouder wordt, maar omdat de dagen korten en er dus minder licht is. Let maar eens op, straks in november. Als er dichtbij een lantaarn brandt, zullen de bladeren aan die kant van de boom langer blijven hangen. Ik ben benieuwd hoe mijn lathyrus dat straks gaat oplossen: hij zal toch ook zijn rust moeten hebben, in de winter.

PLANTMAAND

Ondertussen is de grond nog lekker warm in september en ook nog wel in oktober. Daar kunnen we prima in planten en verplanten. Groot voordeel is dat je goed kunt zien wat je doet, nu alle planten ver uitgegroeid zijn. In het voorjaar blijft het toch een beetje gokken, met al die net uitgelopen plantjes. Geef de nieuwe aanplant in ieder geval royaal water en werk ook meteen wat compost door de grond. Dat is een eenvoudige manier om langzaam maar zeker de structuur van de grond te verbeteren. Géén mest meer toevoegen; dat komt in de winter wel weer.

Maak een kritische rondgang door de tuin, met pen en papier, en noteer tegenvallers en regelrechte mislukkingen. Geef ze een betere plek of deponeer ze fijngeknipt in de compostbak. Dat mág, hoor! Bovendien leveren ze zo nog steeds een bijdrage aan een mooie tuin, zij het op een iets andere manier. Doe vervolgens geen impulsieve aankopen om de lege plekken op te vullen, maar maak een weloverwogen boodschappenlijst. Bijvoorbeeld met behulp van een tuinplantenencyclopedie (ook te vinden in de bibliotheek), of tuintijdschriften. Daar vind je niet alleen beschrijvingen van planten, maar ook ‘kweek’adviezen. En kijk eens welke planten het in buurtuinen goed doen! Trek er gerust wat tijd voor uit; je zult er ook langer plezier van hebben. Natuurlijk is de verleiding groot om nú bloeiende planten te kopen. Fleurige hortensia’s, gevulde herfstanemonen, laatbloeiende clematissen. Maar probeer nog even iets verder te kijken: naar de komende winterperiode. Dan zijn ook de herfstbloeiers al lang weer vertrokken en ben je blij met alles wat nog groen is en kleurige bessen zijn méér dan welkom. Het is nu tijd om aan winterbessen te denken!

VOORUITZIEN



Malus 'red sentinel'

Pak het groots aan met een sierappel (Malus) en dan liefst een met knalrode appeltjes (bv. ‘Red Sentinel’), die lang blijven hangen. Maakt tuinkerstversiering overbodig! Maar een meidoorn mag ook (Crataegus monogyna). Die houdt op een zonnige plek zijn rode bessen vast tot januari. De meidoorn is ook als struik verkrijgbaar en een ideale vogelstruik met zijn beschermende doorns. Je kunt er zelfs een haag mee aanplanten. Bloeit wit in mei/juni. Met het oog op kerstmis is hulst (Ilex aquifolium) misschien een wat oubollige aanrader, maar tóch. Kijk eens naar Ilex meserveae ‘Blue Angel’: blad met een zweem van blauw, prachtige rode bessen, of Ilex meserveae ‘Blue Princess’, die zelfs nog meer bessen heeft dan de voorgaande soort. Ze blijven tot in het voorjaar aan de struik. Ook de dwergmispel (Cotoneaster) houdt zijn bessen de hele winter en dan kun je ook nog kiezen tussen een groenblijvende of een bladverliezende Cotoneaster.

Vuurdoornbessen

De overbekende vuurdoorn (Pyracantha) met rode, oranje of gele bessen, krijgt een nieuw elan als je hem gewoon als struik zijn gang laat gaan. Geef hem de ruimte en plant hem vooral niet vlak naast een pad, want hij heeft nu eenmaal gemene stekels. Zijn roomwitte bloemtuilen in de vroege zomer zijn prachtig en geuren ook. Een snelle groeier is de apebroodboom (Aucuba japonica), verkrijgbaar in effen groen of groen met gele vlekjes. Zowel het blad als de rode bessen (let op: alleen aan een vrouwelijke struik!) blijven de hele winter. Heb je ruimte en ook nog wat geduld, dan zou ik ook een ramblerroos aanplanten. Die levert weliswaar déze winter geen rozenbotteltjes meer, maar dan staat hij er alvast voor volgend jaar.

Sander's White

Uit ervaring weet ik, dat ‘Sander’s White’ een krachtige groeier is, mooie gevulde witte roosjes heeft en heerlijk geurt tijdens de bloei, die gevolgd wordt door rode botteltjes, de hele winter. Ook ramblerroos ‘Filipes Kiftsgate’ is een aanrader: met dezelfde eigenschappen. Voor schermpjes donkerblauwe bessen in januari kom je toch altijd weer uit bij ouwe trouwe klimop (Hedera helix). Een plant die zich zo langzamerhand bewezen heeft, ook in struikvorm. Probéér hem nou eens!

Hypericum, hertshooi, St. Janskruid

Hertshooi of St. Janskruid (Hypericum) heeft zelfs zwárte bessen en is een gemakkelijk struikje. Leuk om in een slinger door je tuin aan te planten. In het voorjaar kan de struik vrijwel bij de grond worden afgeknipt en loopt dan vlot weer uit. Je moet alleen geen hekel hebben aan geel, want hij bloeit met werkelijk stralend gele bloemen! Misschien moet je daar dan een paar weken langs kijken! Skimmia hoef ik niet meer te noemen, want die heeft iedereen al. Wist je trouwens dat er ook een Skimmia confusa bestaat? Die is inderdaad in de war, want hij bloeit wel, maar krijgt geen bessen. Even onthouden! En bergthee (Gaultheria), daar word je mee doodgegooid - wat niet wegneemt dat het nog steeds een van de leukste pottenvullers is voor de winter, met zijn rode bessen.

Let er eens op, bij de eerstvolgende ‘plantenjacht’, want in de winter ben je blij met dit verantwoord kleurgebruik in je tuin!

September 2005

KETEN IN DE KEUKEN

In míjn tuin …

… heb ik ook fruit. Dat voegt iets toe. De krentenboom is altijd mooi, hoewel 's zomers niet toegankelijk. Dan klétteren de krenten naar beneden tijdens het geruk aan de boom door tientallen vogels tegelijk. Die hebben een razendsnelle stofwisseling en de poep klettert net zo hard mee! Dat heeft ook een voordeel: de krenten zijn niet meer geschikt voor consumptie en dat scheelt een hoop werk. Want met fruit moet je 'iets doen'! Mijn omgeving volgt met belangstelling de ontwikkelingen in de kruisbes.

Begin juli is het zover: "Zijn ze al rijp?" "Próef maar," zeg ik onwillig. Mijn man zoekt er een uit, aarzelt even, maar steekt hem dan toch in zijn mond. Ik zie zijn gezicht vertrekken - 't is elk jaar weer even wennen! Maar hij herstelt zich en zegt: "Rijp!" Ik ben de klos. Dat wordt een middag 'keten in de keuken'!

Want jam maken is een beproeving. Van je conditie, je improvisatietalent en je bekwaamheid als huisvrouw. Menige pot jam van mijn hand is geëindigd in de yoghurt: te dun. Dus haalde ik eerst geleisuiker. Ik zou het nu eens goed aanpakken! De koelkast werd afgestruind op zoek naar potten met deksels. Ja, ik moet ze toch érgens vandaan halen.

Bessen (au!) plukken en schoonmaken: steeltje, kroontje; steeltje, kroontje; honderden kruisbessen gingen door mijn handen. Wassen en laten uitlekken. Dan meldt het recept: "Maak de vruchten fijn." Maar de pureestamper boog alleen maar door en ik halveerde de bessen één voor één met een aardappelmesje(!).

"Meng de vruchten met de suiker." Er kwam een raar luchtje vanaf, maar ik besloot te vertrouwen op de Keuringsdienst van Waren en bracht het mengsel al roerend aan de kook. "Vul de potten tot de rand met jam." Dat zou niet meevallen, met een pan vol kokend hete, sputterende smurrie, die ook nog eens snel verwerkt moest worden. Maar het aanrecht stond al vol met troep, die ik in de aanloop naar dit hoogtepunt gemaakt had en ik besloot in dezelfde geest door te gaan. Met twee pannenlappen pakte ik de pan en mikte op de gereedstaande potten. Álles zat eronder. Maar denkend aan de Keuringsdienst van Waren draaide ik snel de deksels erop en zette ze, onder alweer veel au-geroep, ondersteboven: de laatste tip in het recept.

Het was allemaal niet voor niets geweest. Mijn man was opgetogen toen hij de plakkerige potten op het aanrecht zag staan en ik kon mij nog net aan een plakkerige pannenlap vastgrijpen, toen hij zei: "Waarom planten we niet méér fruit in de tuin?"

September 2005

STRAFBLAD

In míjn tuin …


... staat een brievenbus. Daar zit van alles in. Een handvol oorwurmen, een fraai spinnenspinsel en laatst, op een mooie zaterdag, een dikke envelop van ‘Gerechtsdeurwaarders Bos’. Nee toch! Zóu het?! Vol verwachting scheur ik de envelop open. Wat ik heb met de deurwaarder? Nou, wij schrijven met elkaar, sinds zeven jaar. En dit is al zijn tweede brief!

In januari ’98 werd in de stad de jas van mijn studentenzoon gestolen, met daarin portemonnee, identiteitsbewijs, horloge, OV-jaarkaart, pinpas, kortom: alles. Hij had nog geen kwartje meer om naar huis te bellen. Rillend van de kou heeft hij in het donker, in de sneeuw, de omgeving nog afgezocht, maar helaas.

Wat later werd meneer B. opgepakt, die een waslijst van diefstallen bekende, waaronder deze. De buit was ‘weggegooid’. Er volgden rechtszittingen die steeds niet doorgingen, omdat B. niet kwam opdagen, danwel onvindbaar was. Maar uiteindelijk werd hij veroordeeld, o.a. tot betaling van de schade, alsmede de incassokosten. Voor de incasso werd ons ‘Gerechtsdeurwaarders Bos’ aangeraden; die had al een vorderingenlijst voor B. Wij kwamen keurig op de lijst; daarna niets meer vernomen. Tot deze dikke brief op die mooie zaterdag! Op het terras, in mijn tuin vol onbeschreven blad, sloeg de stemming echter snel om: B. is geëmigreerd en of wij de kosten van de deurwaarder, 72 euro en 39 eurocent, maar wilden overmaken.

<> </>

onbeschreven blad ...

Niet dus en daar hadden we zóveel argumenten voor, dat we er móe van werden.

“Ach,” zei mijn onlangs gepromoveerde zoon, die net op bezoek was, “ik betaal het gewoon en dan zijn we er vanaf.” Zeg dat wel! Maar ik wilde mijn deurwaarder toch een brief terugschrijven: over wie hier veroordeeld was, de verjaringstermijn, dat ie zichzelf ook maar op de lijst met vorderingen moest plaatsen en dat B., die kennelijk vrij reizen heeft, nog wel eens terug zou kunnen keren naar dit land, waar ... enzovoorts!

Tegelijkertijd besef ik ook wel, dat deze deurwaarder nog ergens wat kleine lettertjes heeft liggen en als ik niet betaal, zou hij wel eens langs kunnen komen. Mij weet hij wel te vinden! Om beslag te leggen. Er zullen kosten overheen komen: voor het aanbellen, misschien ook voor de veilingmeester? Dan levert onze televisie vast niet genoeg op. Wat dan wel? O nee! de computer!! Maar dan kan ik geen stukjes meer schrijven! En ik moet jullie nog waarschuwen: om geen deurwaarder in de arm te nemen!

Ik denk aan emigreren, op deze mooie zaterdag, en somber staar ik de tuin in waar geen strafblad is te zien.

Juli 2008